Tożsamość. 100 lat polskiej architektury

Tożsamość. 100 lat polskiej architektury to pięć wystaw w pięciu miastach Polski, z których każda przygląda się innemu fenomenowi architektonicznemu po 1918 roku. Opowiadamy o budynkach i przestrzeniach oraz twórcach, którzy wpłynęli na kształt przestrzeni miejskich po odzyskaniu niepodległości. Zadajemy przy tym pytania o społeczną tożsamość i zmianę, ale także o rolę architektów i urbanistów w naszym codziennym życiu. W jaki sposób ich działalność przyczynia się do budowy polskiego krajobrazu kulturowego oraz tożsamości miejsc, które zamieszkujemy?
Każda z wystaw to inny wycinek historii oraz inny wątek przewodni. W Krakowie skupimy się na okresie 1918–1939, zaś tematem będzie SZTUKA. W Warszawie (okres 1939–1956) przyjrzymy się zagadnieniu WŁADZY, w Lublinie (okres 1956–1970) – SPOŁECZEŃSTWU, w Poznaniu (okres 1970–1989) – TRANSFEROWI; wreszcie ekspozycja w Katowicach, obejmująca okres 1989–2018, to PRZEMIANA.
Seria pięciu wystaw pozwoli nam pokazać, że różnorodne, lokalne procesy modernizacyjne splatają się ze sobą, by ostatecznie złożyć się na ogólny dorobek polskiej architektury i urbanistyki. Chcemy tym samym nie tylko promować polską kulturę architektoniczną, lecz także zaprosić Was do refleksji nad naszym otoczeniem i jakością przestrzeni, w której żyjemy.
We wszystkich pięciu miastach zaproponujemy udział w licznych wydarzeniach: debatach, wykładach, spacerach, warsztatach rodzinnych, warsztatach dla szkół.
Serii wystaw towarzyszy katalog „Tożsamość. 100 lat polskiej architektury”.
List Wicepremiera Ministra Kultury prof. dr hab Piotra Glińskiego w związku z otwarciem wystawy Tożsamość. 100 lat Polskiej Architektury
Tożsamość architektury Krakowa lat 1918–1939 można opisać w oparciu o jej związki ze sztukami pięknymi i użytkowymi oraz dążenie ku modernizacji i nowoczesności. Była to tożsamość lokalna, sięgająca do tradycji artystycznych oraz architektonicznych i zanurzona w debatach na temat stylu narodowego, ale jednocześnie naznaczona przez proces wkraczania miasta na ścieżkę metropolitalnego rozwoju. Ta odrębność materializowała się nie tylko w formach architektury, lecz także w nowych funkcjach, typologiach czy rozwiązaniach przestrzennych, które do dziś czytelne są w tkance urbanistycznej miasta. Stanowiła ona jedną z wielu równolegle istniejących nowoczesnych tożsamości, jakie w Europie i poza nią wykształciły się w początkach XX wieku.

27.09–15.12.2019

Miejsce: dawny Hotel Cracovia
Kuratorka: Małgorzata Jędrzejczyk
Burzliwa historia Warszawy w pierwszych dekadach XX wieku uwydatniła rolę urbanistyki i architektury w  kształtowaniu tożsamości stolicy Polski.  Wielkie dzielnice mieszkaniowe czy reprezentacyjne dystrykty rządowe stawały się narzędziami w rękach decydentów, którzy w ten sposób tworzyli scenografię dla spektaklu władzy. Były świadomie kształtowanymi przestrzeniami, których urbanistyka i architektura służyły polityce historycznej, propagandzie,  budowie pomników dla totalistycznych idei. Na wystawie przyjrzymy się,  jak architektura i władza przenikają się, kształtując nierzadko najwybitniejsze dzieła architektury epoki.

08.10–15.12.2019

Miejsce: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
Kurator: Grzegorz Mika
Wystawa prezentuje przykłady architektury i projektowania miasta po 1956 roku, które wpłynęły na tożsamość współczesnego Lublina. Realizowane wówczas budownictwo mieszkaniowe przyjęło formę nowoczesnych osiedli o przyjaznych mieszkańcom przestrzeniach wspólnych, wyposażonych w zieleń i infrastrukturę – place zabaw oraz obiekty oświatowe, handlowe, itp. Wybudowano też wiele istotnych dla lublinian obiektów, jak dworzec autobusowy, Powszechny Dom Towarowy, nowe gmachy Dzielnicy Uniwersyteckiej. W planie urbanistycznym Lublina, przygotowanym przez zespół Romualda Dylewskiego, nakreślono kontynuowane do dzisiaj kierunki rozwoju miasta, w oparciu o idee strefowania, tworzenia dzielnicowych centrów i wykorzystania ukształtowania terenu. W 25. rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego na Majdanku odsłonięto pomnik i mauzoleum, symbolizujące wielką traumę i zmianę struktury społecznościowej miasta.

11.10–15.12.2019

Miejsce: Centrum Spotkania Kultur
Kuratorzy: Marcin Semeniuk, Karol Krupa
W latach 70. i 80. Poznań był miastem w ciągłym ruchu – tu krzyżowały się drogi ludzi, towarów, środków oraz idei. Jest to też czas kluczowych przekształceń politycznych i społecznych, mających bezpośredni wpływ na kulturę architektoniczną. Rozmach inwestycyjny lat 70. to plany przejścia z koncentrycznego na liniowy układ miasta, projekty premetra, czyli Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (PST), tras szybkiego ruchu i towarzyszącej im infrastruktury. W budownictwie dominowała wielka płyta, ale jednocześnie nastąpił zwrot ku bardziej zhumanizowanym, kameralnym sposobom kształtowania osiedli wznoszonych na kształt historycznych miasteczek przez małe spółdzielnie. To jeden z symptomów dążenia społeczeństwa ku samorządności i demokracji, podobnie jak oddolne wznoszenie w pobliżu osiedli kościołów. Wzrasta zainteresowanie historyczną i kulturową tożsamością otoczenia, świadomość ekologiczna i krajobrazowa.

18.10–15.12.2019

Kuratorka: Alicja Gzowska
Miejsce: Budynek „Alfa” ul. Święty Marcin 46/50
Architektura Katowic po 1989 roku na nowo odczytuje wartości zakodowane w minionych epokach. Począwszy od XIX-wiecznych fabryk i kopalni przez międzywojenną modernę po socmodernistyczne ikony Górnego Śląska i Zagłębia – współcześni architekci i architektki czerpią z najlepszych wzorców w warstwie estetycznej i formalnej. Jest to widoczne na tak różnych przykładach, jak budynek Wydziału Radia i Telewizji im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego, Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach czy budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu.
Odwołania do górniczych tradycji ziemi śląskiej wyrażają się w niektórych projektach przez osadzenie elementów użytkowych budynków zarówno na ziemi, jak i pod nią. Powojenne budynki-ikony – Spodek, os. Tysiąclecia, os. Gwiazdy – stają się wizualnymi motywami kojarzonymi jednoznacznie z regionem i dają kontekst dla śmiałych architektonicznych wizji rozwijanych m.in. w dużych, publicznych budynkach katowickiej Strefy Kultury. Oprócz tworzenia nowych budynków, rewitalizacji poddawane są obiekty o często jeszcze pruskim i niemieckim rodowodzie, współistniejące w wielowymiarowej historii przestrzeni całego regionu.

25.10–15.12.2019

Miejsce: siedziba NOSPR w Katowicach
Kurator: Jakub Świerzawski
WRZESIEŃ
27.09 OTWARCIE KRAKÓW
PAŹDZIERNIK
5.10 SB. SPACER KRAKÓW Architektura Alei Trzech Wieszczów 12.30-15.30 Michał Wiśniewski ZAPISY
5.10 SB. WARSZTATY [R] KRAKÓW Prostokąt nieskończony – zaprojektowanie budynku z samych prostokątów. 12.00-14.30 Joanna Leonowicz ZAPISY
08.10 OTWARCIE WARSZAWA
8.10 WT. OPROWADZANIE KRAKÓW Oprowadzanie kuratorskie 18.00 Małgorzata Jędrzejczyk
10.10 CZW. WYKŁAD WARSZAWA Towarzysz odbudowy. Józef Sigalin, pierwszy naczelny architekt Warszawy 18.00 Andrzej Skalimowski
11.10 OTWARCIE LUBLIN
12.10 SB. SPACER WARSZAWA Osiedle Pomnik Muranów. 12.00-14.00 Beata Chomątowska ZAPISY
12.10 SB. WARSZTATY [R] WARSZAWA Kadr na Warszawę 12.00-14.30 Hanna Zwierzchowska ZAPISY
12.10 SB. WARSZTATY [R] LUBLIN Przyjazny Lublin 11.00-13.00 Paulina Paga ZAPISY
12.10 SB. SPACER LUBLIN Dzielnica Uniwersytecka w Lublinie 17.00-19.00 Hubert Trammer ZAPISY
13.10 ND. OPROWADZANIE LUBLIN Oprowadzanie kuratorskie 12.00-14.00 Karol Krupa, Marcin Semeniuk
15.10 WT. FILM + WYKŁAD LUBLIN Wieczór filmowy 17.00-19.00 Bolesław Stelmach
18.10 OTWARCIE POZNAŃ
19.10 SB. SPACER KRAKÓW Architektura Półwsia Zwierzynieckiego 12.30-15.30 Michał Wiśniewski ZAPISY
19.10 SB. SPACER WARSZAWA Plac Defilad – przestrzeń władzy 14.00-16.00 Patrycja Jastrzębska ZAPISY
19.10 SB. WARSZTATY [R] KRAKÓW Miasto-ogród, dom-ogród 12.00-14.30 Katarzyna Nalezińska ZAPISY
19.10 SB. WARSZTATY [R] POZNAŃ Architektura a ludzie – architektura spotkań. 12.00-14.00 Kobalt migrating platform ZAPISY
19.10 SB. SPACER EN LUBLIN Pierwsze osiedla Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej 11.00-13.00 Paulina Paga ZAPISY
20.10 ND. OPROWADZANIE WARSZAWA Oprowadzanie kuratorskie 13.00 Grzegorz Mika
20.10 ND. SPACER LUBLIN Nowoczesne pomysły na śródmieście 12.00-14.00 Marcin Semeniuk ZAPISY
23.10 ŚR. DEBATA KRAKÓW Konserwacja jako przyszłość architektury 17.30 Michał Wiśniewski, Katarzyna Domagalska
25.10 OTWARCIE KATOWICE
26.10 SB. SPACER KATOWICE Przemiany w architekturze Katowic 11.00 Aneta Borowik ZAPISY
26.10 SB. WARSZTATY [R] WARSZAWA Budujemy miasto marzeń 12.00-14.30 Aleksandra Pawlak ZAPISY
26.10 SB. WARSZTATY [R] POZNAŃ Notes z nietypowym pomnikiem pop up 12.00-14.00 Kobalt migrating platform ZAPISY
26.10 SB. WARSZTATY [R] LUBLIN Mozaika – planujesz czy improwizujesz? 11.00-13.00 Paulina Furtak-Garbiec ZAPISY
27.10 ND. OPROWADZANIE KATOWICE Oprowadzanie kuratorskie 13.00 Jakub Świerzawski
27.10 ND. OPROWADZANIE POZNAŃ Oprowadzanie kuratorskie 12.30 Alicja Gzowska
27.10 ND. SPACER POZNAŃ Trzy twarze Rataj 13.00-15.00 Jakub Głaz ZAPISY
27.10 ND. SPACER LUBLIN Osiedla LSM – wyzwania konserwatorskie 12.00-14.00 Hubert Mącik ZAPISY
28.10 PN. DEBATA POZNAŃ Zysk czy kryzys? 18.00 Jakub Głaz
29.10 WT. WYKŁAD WARSZAWA Architektura i polityka 18.00 Marek Budzyński
29.10 WT. WARSZTATY [D] LUBLIN Projektowanie Lublina. Krok w tył, dwa kroki w przód 17.00-20.00 Karol Krupa, Marcin Semeniuk ZAPISY
31.10 CZW. SPACER WARSZAWA Specjalistyczny spacer po Zoo Warszawskim 10.00-12.30 Małgorzata Kuciewicz i Simone De Iacobis ZAPISY
LISTOPAD
9.11 SB. OPROWADZANIE KRAKÓW Oprowadzanie kuratorskie 18.00 Małgorzata Jędrzejczyk
9.11 SB. WARSZTATY [R] KRAKÓW Czy architekci mogą uratować planetę Ziemię? Warsztat katastroficzny 12.00-14.30 Joanna Leonowicz ZAPISY
9.11 SB. WARSZTATY [R] WARSZAWA Odbudowujemy Warszawę 12.00-14.30 Aleksandra Pawlak ZAPISY
9.11 SB. WARSZTATY [R] LUBLIN Osiedle przyszłości 11.00-13.00 Paulina Paga ZAPISY
12.11 WT. DEBATA LUBLIN Ochrona architektury powojennego modernizmu – szanse i wyzwania 17.00-20.00 Patrycja Jastrzębska
13.11 ŚR. DEBATA POZNAŃ Wielka płyta 2100 18.00 Jakub Głaz
14.11 CZW. WYKŁAD KATOWICE Architektura Polski po 1989 r. 18.00-20.00 Anna Cymer
16.11 SB. WARSZTATY [R] KRAKÓW Obróć się! Warsztat teatralny z tworzenia obrotowej scenografii 13.00-15.00 Katarzyna Nalezińska ZAPISY
16.11 SB. WARSZTATY [R] LUBLIN Przyjazny Lublin 11.00-13.00 Paulina Paga ZAPISY
16.11 SB. SPACER POZNAŃ Morasko – nauka w las 12.00-14.00 Jakub Głaz ZAPISY
17.11 ND. OPROWADZANIE WARSZAWA Oprowadzanie kuratorskie 13.00 Grzegorz Mika
17.11 ND. OPROWADZANIE POZNAŃ Oprowadzanie kuratorskie 12.30 Alicja Gzowska
17.11 ND. OPROWADZANIE EN KATOWICE Oprowadzanie kuratorskie 13.00 Aleksander Krajewski
17.11 ND. WARSZTATY [R] KATOWICE Nowe życie starych budynków 13.00-15.00 Agata Janko ZAPISY
18.11 PN. DEBATA WARSZAWA Architektura władzy 18.00 Bolesław Stelmach
19.11 WT. WARSZTATY [D] LUBLIN Słońce w architekturze 17.00-20.00 Karol Krupa, Marcin Semeniuk ZAPISY
21.11 WT. WARSZTATY [D] KATOWICE Tożsamość | Czym jest architektura? 17.00-19.15 Wojciech Lesiak ZAPISY
23.11 SB. WARSZTATY [R] WARSZAWA Mapy subiektywne. Warszawa 12.00-14.30 Hanna Zwierzchowska ZAPISY
23.11 SB. WARSZTATY [R] LUBLIN Sztuka osiedlowa 11.00-13.00 Paulina Furtak-Garbiec ZAPISY
23.11 SB. WYKŁAD POZNAŃ Wieżowce widmo (Poznań widmo) 13.00-15.00 Jakub Głaz
23.11 SB. WARSZTATY [R] POZNAŃ Plan gry 12.00-14.00 Kobalt migrating platform ZAPISY
24.11 ND. OPROWADZANIE KATOWICE NOSPR 16.00 Tomasz Konior ZAPISY
27.11 ŚR. DEBATA KATOWICE Klimat – wyzwania dla miast w przyszłości 17.30-19.30 Tomasz Rożek
30.11 SB. OPROWADZANIE EN LUBLIN Oprowadzanie kuratorskie 12.00-14.00 Paulina Paga
30.11 SB. WARSZTATY [R] KRAKÓW Nuż w bżuhu 12.00-14.30 Katarzyna Nalezińska ZAPISY
30.11 SB. OPROWADZANIE POZNAŃ Oprowadzanie kuratorskie 12.30 Alicja Gzowska
30.11 SB. WARSZTATY [R] POZNAŃ Organizm, który ciągle rośnie 12.00-14.00 Kobalt migrating platform ZAPISY
GRUDZIEŃ
1.12 ND. WARSZTATY [R] KATOWICE Gra w miasto – Strefa Kultury 13.00-15.00 Aleksander Krajewski ZAPISY
3.12 WT. DEBATA LUBLIN Lublin do mieszkania 17.00 Zuzanna Mielczarek
4.12 ŚR. DEBATA KRAKÓW Architektura a katastrofa klimatu 17.30 Dorota Leśniak-Rychlak
4.12 ŚR. DEBATA WARSZAWA O związku architektury z edukacją czyli kim będziemy za 100 lat? 18.00 K.Domagalska, P. Jastrzębska
5.12 CZW. WYKŁAD KATOWICE Urbanistyka polska po 1989 r. 18.00-20.00 Magdalena Staniszkis
7.12 SB. WARSZTATY [R] LUBLIN Nie tylko bloki, Dzielnica Uniwersytecka w Lublinie 11.00-13.00 Karol Krupa, Marcin Semeniuk ZAPISY
7.12 SB. OPROWADZANIE POZNAŃ Oprowadzanie kuratorskie 12.30 Alicja Gzowska
7.12 SB. WARSZTATY [R] POZNAŃ Notes architektoniczny 10.00-12.00 Kobalt migrating platform Grupa zamknięta
7.12 SB. WARSZTATY [R] POZNAŃ Plomby architektoniczne 12.30-14.30 Kobalt migrating platform Grupa zamknięta
11.12 ŚR. DEBATA KATOWICE Tożsamość architektury polskiej i śląskiej – historii i wyzwania 17.30-19.30 Bolesław Stelmach
12.12 CZW. WYKŁAD KRAKÓW Awangarda w służbie społeczeństwa 17.30 Małgorzata Jędrzejczyk
12.12 CZW. SPACER DŹWIĘKOWY KRAKÓW Spacer dźwiękowy 12.00-14.00 John Beauchamp
12.12 CZW. WARSZTATY [D] KATOWICE Układanie miasta 17.00-19.15 Wojciech Lesiak ZAPISY
14.12 SB. WARSZTATY [R] WARSZAWA Powojenna architektura modernistyczna 12.00-14.30 Aleksandra Pawlak ZAPISY
15.12 ND. OPROWADZANIE WARSZAWA Oprowadzanie kuratorskie 13.00 Grzegorz Mika
15.12 ND. OPROWADZANIE LUBLIN Oprowadzanie kuratorskie 12.00-14.00 Karol Krupa, Marcin Semeniuk
15.12 ND. OPROWADZANIE KATOWICE Oprowadzanie kuratorskie 13.00 Jakub Świerzawski

— dla dorosłych   R  — rodzinne   EN —  j. angielski

KOLOFON

Organizator:
Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki

Zespół kuratorski:
Małgorzata Jędrzejczyk – Kraków
Grzegorz Mika – Warszawa
Marcin Semeniuk, Karol Krupa – Lublin
Alicja Gzowska – Poznań
Jakub Świerzawski – Katowice
współpraca: Jacqueline Horodyńska, Natalia Raczkowska, Maria Jastrzębska, Katarzyna Gec

Koordynacja:
Kacper Kępiński

Produkcja:
Agata Wiśnioch
współpraca: Agnieszka Gizińska, Joanna Waśko

Konsultacje merytoryczne:
Andrzej Skalimowski

Architektura wystawy:
Centrala – Małgorzata Kuciewicz, Simone De Iacobis
współpraca: Aleksandra Zawistowska, Billy Morgan, Julia Lipińska, Kamil Urban

Identyfikacja graficzna i opracowanie typograficzne wystawy:
Tomasz Bersz
współpraca: Aleksandra Zawistowska

Komunikacja:
Dominika Dragan-Alcantara, Dominik Witaszczyk

Program edukacyjny, wydarzenia towarzyszące:
Katarzyna Domagalska, Patrycja Jastrzębska

Katalog wystawy:
Karolina Andrzejewska-Batko – koordynacja
Małgorzata Jędrzejczyk, Błażej Brzostek, Grzegorz Mika, Marcin Semeniuk, Karol Krupa, Alicja Gzowska, Natalia Raczkowska, Jakub Świerzawski – teksty kuratorskie
Grzegorz Piątek, Andrzej Szczerski, Waldemar Baraniewski, Emilia Kiecko, Łukasz Stanek, Joanna Kusiak – teksty problemowe
Tomasz Bersz – grafika i skład
Tomasz Kubaczyk, Maciej Turczyniak – fotoedycja

Redakcja:
Marta Michalska, Ewa Ślusarczyk, Konrad Zych

Tłumaczenia:
Dorota Wąsik

Podziękowania:
Narodowe Archiwum Cyfrowe, Muzeum Krakowa, Archiwum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Warszawie, Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, Uniwersytet Warszawski, Centrum Spotkania Kultur, Wydawnictwo Miejskie Posnania, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia, Centrum Informacji o Przestrzeni Miejskiej WUiA UM Poznań

X