Letnie Studium Miasta

Urban Summer School
Lublin, Warszawa, Szumin
26.08.2018 – 8.09.2018

Realizacje jednego z najbardziej dyskutowanych tandemów architektonicznych powojennej Polski, Oskara (1922–2005) i Zofii (1924–2013) Hansenów, na dwa tygodnie staną się poligonem doświadczalnym Urban Summer School. Ten międzynarodowy interdyscyplinarny projekt jest kolejną odsłoną zapoczątkowanej przez Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej we Lwowie szkoły letniej Wizje i doświadczenia, poświęconej tematyce miejskiej. Do udziału zapraszamy studentów, doktorantów i badaczy oraz młodych profesjonalistów działających na polu architektury, urbanistyki, sztuki i designu, a także przedstawicieli innych dziedzin humanistycznych (historii, socjologii, sztuk pięknych, antropologii i innych). Nasze zaproszenie kierujemy do osób zainteresowanych funkcjonowaniem i przyszłością modernistycznych osiedli mieszkaniowych.

Forma otwarta

O Teorii Formy Otwartej

Forma Otwarta to koncepcja, którą Zofia i Oskar Hansenowie uczynili osią swojej twórczości architektonicznej, artystycznej i dydaktycznej. W jej świetle architektura spełnia funkcję ramy dla życia i działa dopiero wówczas, gdy korzystają z niej ludzie. Materia architektoniczna nie jest dla projektanta celem w samym w sobie, lecz tłem społecznych relacji. Realizacje Hansenów wyprzedziły myślenie o projektowaniu partycypacyjnym, dostępnych mieszkaniach i przestrzeniach wspólnych. Ich architektura miała stanowić ramy codziennych rytuałów i praktyk mieszkańców. Synergia okoliczności, takich jak osiągnięcia architektów skupionych wokół CIAM i Team X, czy też rozwój technologii prefabrykacji i naciski władz Polski Ludowej na szybką rozbudowę dzielnic mieszkalnych stały się katalizatorami umożliwiającymi realizację wizji architektów-humanistów. Mając świadomość braku zindywidualizowanego podejścia do publicznej gospodarki mieszkaniowej w PRL, poszukiwali formy, która pozwoliłaby mieszkańcom stać się częścią procesu tworzenia otaczającej ich przestrzeni.

Wyrazem Formy Otwartej są trzy różne realizacje Hansenów, które będą mogli odwiedzić uczestnicy tegorocznej szkoły letniej: osiedle Słowackiego w Lublinie, osiedle Przyczółek Grochowski w Warszawie i dom małżeństwa architektów w Szuminie. Miejsca te na 10 dni staną się laboratorium doświadczeń i refleksji.

Mieszkaniowe dziedzictwo nowoczesności

Osiedle Słowackiego na terenie Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej jest od lat obiektem międzynarodowego zainteresowania ze względu na urbanistykę i architekturę zaprojektowane w „ludzkiej skali”. Hansenowie, wychodząc naprzeciw codziennym potrzebom społeczności, postawili w centrum swojej architektury mieszkańca, zadbali o infrastrukturę i zieleń. Obecni użytkownicy tych mieszkań mają jednak poczucie życia w miejscu zaniedbanym i zdegradowanym. Podkreślają rozbieżności pomiędzy koncepcją architektoniczną osiedla a jej realizacją oraz problemy związane ze starzeniem się tego założenia. Podobnie jest w przypadku drugiej realizacji Hansenów – Przyczółka Grochowskiego w Warszawie. Do stworzenia takiego wizerunku osiedla przyczyniły się nietrwałość zastosowanych materiałów, zły stan techniczny, a także fiasko projektu integracyjno-społecznego. Dzięki samoorganizacji mieszkańców kondycja osiedla ulega poprawie, wciąż jednak pojawiają się nowe wyzwania, w tym powstające wokół grodzone enklawy apartamentowców, zmieniających kontekst urbanistyczny i społeczny bloków.

Soczewka przemian ustrojowych w regionie

Rzeczywistość wolnorynkowa na terenie Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej oraz Spółdzielni Przyczółek Grochowski, podobnie jak w wielu krajach środkowoeuropejskich w okresie transformacji ustrojowej, zmieniła sposób funkcjonowania osiedli, zwłaszcza obiektów o charakterze społecznym i handlowo-usługowym. Przemianom uległy codzienne nawyki mieszkańców, a wraz z nimi funkcjonowanie przestrzeni wspólnych. Po raz pierwszy od czasów powstania osiedli na tak dużą skalę nastąpiła wymiana pokoleniowa mieszkańców. Nowi lokatorzy nie mają poczucia zakorzenienia w zastanej rzeczywistości ani doświadczenia współodpowiedzialności za kształtowanie przestrzeni osiedla. Jednocześnie osiedla mieszkaniowe wznoszone w czasach PRL nadal są atrakcyjną alternatywą dla współczesnych propozycji deweloperskich. Ich ważne zalety to dostępność cenowa, ergonomia układów mieszkań oraz duża ilość zieleni czy terenów otwartych.

Formuła szkoły

Uczestnicy Letniego Studium Miasta – Urban Summer School będą mogli przyjrzeć się architekturze opartej na humanistycznych koncepcjach, z której dziś korzysta trzecie pokolenie użytkowników. W perspektywie historycznej zostanie zarysowane miejsce Teorii Formy Otwartej i Linearnego Systemu Ciągłego na tle idei Ruchu Nowoczesnego w architekturze osiedli mieszkaniowych i terenów otwartych.

Uczestnicy szkoły będą przyglądać się również relacji między wnętrzem mieszkania i jego zewnętrzem – osiedlem oraz szerzej rozumianym środowiskiem mieszkalnym. Strukturę szkoły wyznaczą skale, którymi posługiwali się projektanci: mikro, mezo i makro. Zostaną one przełożone na perspektywę mieszkania, osiedla oraz spółdzielni mieszkaniowej.

Uczestnicy zmierzą się z pytaniami:

  • W jaki sposób żyje otwarta struktura osiedla pół wieku od jego zbudowania?
  • Jakie elementy dodali i jak zmodyfikowali projekty Hansenów sami użytkownicy?
  • W jaki sposób mieszkańcy wykorzystali możliwości przekształceń przestrzeni wynikające z Formy Otwartej, a co nie zmieściło się w założeniach tej teorii i zostało zweryfikowane w czasie codziennego użytkowania?
  • Jak propozycje architektów oceniają po 50 latach sami użytkownicy?
  • Na ile możliwe jest projektowanie mieszkań dostępnych dla mas w sposób ujmujący indywidualne potrzeby mieszkańców?
  • Jaka przyszłość czeka osiedla późnomodernistyczne w krajach Europy Środkowej?

Warsztaty dla dzieci

Działania towarzyszące projektowi przeznaczone są dla najmłodszych odbiorców. Podczas warsztatów odkryjemy nieznane tajemnice Lublina i pochylimy się nad historią osiedla Słowackiego, zaprojektowanego przez Oskara i Zofię Hansenów. Wspólnie zastanowimy się nad tym czym jest miasto, kto i według jakich zasad je projektuje, z jakich elementów się składa, a także kim jest urbanista, czym jest forma otwarta a czym modernizm. Dzieci będą miały okazję popracować ze specjalistami w dziedzinie architektury i urbanistyki, a także stworzyć i wziąć udział w grze miejskiej oraz zaprojektować miasto przyszłości. Przez 5 dni będziemy poznawać warsztat architekta, tworzyć plany, zdobywać specjalistyczną wiedzę a przede wszystkim szukać odpowiedzi na pytanie- co zrobić żeby w mieście dobrze się mieszkało?

Kryteria pracy Letniej Szkoły w Lublinie

Metodologia została wypracowana przez Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej we Lwowie i bazuje na doświadczeniach z poprzednich edycji szkoły letniej (www.lvivcenter.org/en/summerschools). Tematyczne szkoły letnie sprzyjają pogłębieniu wiedzy uczestników, poprzez możliwość zapoznania się z najnowszymi punktami widzenia i tematami badań w dziedzinie historii Europy Środkowo-Wschodniej, a w szczególności miast regionu. Stymulują formowanie środowiska młodych badaczy, których łączą wspólne zainteresowania naukowe.

  • Interdyscyplinarność

    Rozumiana jako poziome uczenie się od siebie nawzajem, wspólne stawianie pytań zamiast jedynie dowodzenia słuszności sformułowanych tez.

  • Badania w działaniu

    Metoda zakładająca, że osoby badane stają się badaczami. Do jej realizacji zapraszamy aktywnych mieszkańców, pracowników instytucji społecznych, aktywistów i innych, którzy mają wiedzę na temat lokalnej społeczności lub założeń towarzyszących powstawaniu i późniejszemu przekształcaniu osiedli.

    Dzięki temu badanie staje się wspólną sprawą różnych podmiotów. Koncepcja projektu została oparta na założeniu, że celem jest zmiana, a nie tylko obiektywna diagnoza. Badanie ma charakter użyteczny, głównie ze względu na to, że jest realizowane przez praktyków współpracujących ze sobą i angażujących społeczność na etapie diagnozy.

  • Wpływ

    Liczymy, że zainteresowanie zagranicznych autorytetów i efekt wspólnych badań w interdyscyplinarnych grupach dostarczy istotny wkład merytoryczny w dyskusję o perspektywach zachowania dobrej jakości życia na osiedlach mieszkaniowych XX wieku.

  • Autentyczność

    Pracujemy w realnej przestrzeni osiedli, z poszanowaniem prywatności mieszkańców. W trakcie działań budujemy relacje z jej codziennymi użytkownikami, bazujemy na ich wiedzy i wspólnych doświadczeniach.

  • Komisarze projektu

    Izabela Pastuszko (Zastępca Dyrektora NIAiU, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki), komisarz projektu
    Sofia Dyak (Dyrektor Lviv Center for Urban History of East Central Europe), komisarz projektu

  • Tutorzy

    Daria Bocharnikova (Historyczka architektury, KU Leuven, Centrum Sztuk Pięknych BOZAR, Leuven/Bruksela)
    Pochodzi z małego przemysłowego miasteczka na Uralu, żyła i pracowała w Jekaterynburgu i Sankt Petersburgu, podjęła studia podyplomowe we Włoszech i USA. Jej zainteresowania badawcze łączą historię współczesnej architektury i urbanistyki oraz historię państwowego socjalizmu. Jako doktorantka studiowała historię zawodu architekta w Związku Radzieckim od wczesnych lat trzydziestych do późnych lat sześćdziesiątych. Jej drugie przedsięwzięcie – międzynarodowy projekt, zatytułowany Second World Urbanity, który realizuje od 2012 roku wraz ze Stevenem E. Harrisem – bada historię urbanistyki, architektury i codziennego życia w miastach socjalistycznych w całej Eurazji i poza nią. Obecnie mieszka w Brukseli, gdzie rozpocząła pracę dla BOZAR (The Centre for Fine Arts) i Catholic University of Leuven.

    Michał Fronk (Architekt, aktywista kulturalny, Lublin)
    Architekt, rysownik, aktywista kulturalny, architekt krajobrazu. Absolwent Politechniki Lubelskiej, Lubelskiego Uniwersytetu Przyrodniczego i Reggio di Calabria we Włoszech.
    W praktyce zawodowej interesuje go m.in.: – zestawianie, modyfikowanie i poszerzanie typologii funkcjonalnych, przestrzennych, przyrodniczych i społecznych;- konfrontowanie pragmatyzmu z wyobraźnią; – wpływ codziennych rutyn na kształtowanie przestrzeni; – przełamywanie i otwieranie paradygmatów funkcjonalności i użyteczności; – odpowiedzialne projektowanie; – wystawiennictwo jako narzędzie refleksji ponad narracyjnej. Od 2010 roku zajmuje się projektami budynków i przestrzeni publicznych, projektów i strategii rewitalizacji oraz ekspozycji muzealnych i wystaw sztuki. Projektowanie traktuje jako sposób myślenia, refleksji i uczenia się, a nie tylko jako zbiór narzędzi i rozwiązywanie problemów. Szczególnie ważny jest dla niego rysunek, który traktuje jako narzędzie intelektualno – intuicyjnej pracy z rzeczywistością widzialną i wyobrażoną.

    Tomasz Fudala (Kurator, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie)
    historyk sztuki, kurator w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Interesuje się architekturą, wystawiennictwem, czego dotyczyła jego wystawa „Przestrzeń między nami”. Kuratorował w latach 2009-2017 festiwal WARSZAWA W BUDOWIE organizowany przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Muzeum Warszawy. Publikował m.in. następujących czasopismach: Domus, Artforum, Odra, Obieg, Czas Kultury i Autoportret.

    Natalia Mysak (Architektka i aktywistka, Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej, Lwów)
    Otrzymała tytuł magistra architektury Politechniki Lwowskiej na Wydziale Architektury; studentka studiów podyplomowych w Katedrze Projektowania i Podstaw Architektury od 2013 r. Ukończyła staż na Politechnice w Wiedniu oraz na Wydziale Studiów Urbanistycznych na Uniwersytecie w Malmö. Zajmuje się partycypacyjnymi metodami projektowania przestrzeni publicznych, w szczególności w ramach projektu „Pidzamche Revitalization” oraz interdyscyplinarnej grupy „109”. W Centrum Historii Miejskiej Natalia prowadzi badania modernistycznej dzielnicy mieszkalnej Sychów we Lwowie.

    Natalia Otrishchenko (Socjolożka, Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej, Lwów)
    Doktorantka na Studiach Socjologicznych ukierunkowana na „metodologię i metody badań socjologicznych” (Narodowa Akademia Nauk Ukrainy), absolwentka Wydziału Historycznego Narodowego Uniwersytetu Lwowskiego Iwana Franki oraz Międzyinstytucjonalnych Indywidualnych Studiów Humanitarnych. Temat pracy doktorskiej: „Wykorzystanie metod projekcyjnych w badaniach socjologicznych: kryteria wiarygodności i ważności”. Studiowała w Berea College, IEDC-Bled School of Management oraz na Uniwersytecie Warszawskim. Brała udział w projekcie „Region, Naród i inne” (University of St. Gallen), „Wspomnienia o zaginionych populacjach” (Uniwersytet w Lund), a także prowadziła badania na Uniwersytecie AGH (Kraków). Prowadzi archiwum miejskich mediów „Urban Stories”, jest koordynatorką badań „Miasto artysty i sztuka miasta: teatry lwowskie po 1945 r.” Oraz „Kluby filmowe i kino we Lwowie”.

    Paulina Paga (Animatorka kultury, Lublin) kuratorka z ramienia Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki
    Inicjatorka Muzeum Osiedli Mieszkaniowych, na terenie Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Laureatka Stypendium Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Facylituje procesy angażowania mieszkańców w życie najbliższej okolicy. Stwarza sytuacje dialogu pomiędzy samorządami lokalnymi, biznesem, instytucjami społecznymi, organizacjami pozarządowymi i mieszkańcami. Projektuje procesy „edukacji w działaniu”, pierwsze doświadczenia zdobywała pracując dla brytyjskiego Stowarzyszenia Laundry w Birmingham, zajmującego się wzmacnianiem dialogu w przekształcaniu najbliższej okolicy. Łączy perspektywę antropologiczną i producencką, ukończyła Kulturoznawstwo na Uniwersytecie Warszawskim. Jest współtwórczynią międzysektorowej platformy Actors of Urban Change, powstałej przy Fundacji im. R. Boscha w Berlinie, wspierającej procesy zmian w relacjach przestrzennych metropolii w krajach Partnerstwa Wschodniego i Europy Południowej. Na co dzień prowadzi Fundację Teren Otwarty oraz własną działalność gospodarczą.

  • Koordynacja

    Kacper Kępiński (Architekt, Specjalista ds. edukacji, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki)

    Ilona Woźniak

Wydarzenia
otwarte

reżyseria: Konrad Królikowski, produkcja: Polska, rok produkcji: 2017

„Bloki” to pierwszy długometrażowy obraz poświęcony budownictwu mieszkaniowemu w Polsce od roku 1956 do czasów współczesnych. Składają się na niego między innymi wywiady z architektami – twórcami znanych polskich osiedli, lokatorami, krytykami architektury i historykami. Nie jest to film jedynie o architekturze, ale wieloaspektowy zapis przemian powojennej Polski. Tytułowe bloki były obiektem marzeń Polaków, ale też miejscem, z którego się ucieka. Bloki można postrzegać jako zjawisko architektoniczne, urbanistyczne lub socjologiczne.

Izabela Pastuszko, Zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki,
komisarz projektu Letnie Studium Miasta: Forma otwarta

Koniec lat 50. XX w. w Polsce to czas, w którym po drugiej wojnie światowej powróciły mieszkaniowe ruchy spółdzielcze. Działo się to również w Lublinie. Powstanie w 1957 r. Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej było odpowiedzią na ówczesne potrzeby lokalowe. Z dzisiejszej perspektywy możemy zauważyć, że śmiałe projekty urbanistyczne pierwszych osiedli, jak i całej powstającej dzielnicy, są zapisem współgrania rozwijających się technologii budowlanych i prób uchwycenia potrzeb ludzkich, które może zaspokoić architektura. Czy ten mariaż był udany? Czy humanistyczne postrzeganie projektowania zostało odzwierciedlone w późnomodernistycznych realizacjach dawnego obszaru lubelskich Rur? Próba analizy związków między technologią projektową a szeroko rozumianymi potrzebami człowieka, również w społeczno-psychologicznym wymiarze, zostanie podjęta w celu uzyskania odpowiedzi na pytanie: ile jest w tej modernistycznej architekturze inżynierii, a ile sztuki projektowania ram ludzkiego życia? Czy marzenia o nowej jakości mieszkalnictwa dały wyraz rzeczywistym realizacjom?

Izabela Pastuszko – prawnik i historyk sztuki, doktorantka w Instytucie Historii Wydziału Humanistycznego UMCS, gdzie przygotowuje pracę pt. „Późny modernizm w Lublinie. Między ideami a praktyką” z zakresu historii architektury i antropologii miasta. Ukończyła studia podyplomowe dla Menedżerów Kultury w Szkole Głównej Handlowej. Autorka monografii „Architektura Dzielnicy Uniwersyteckiej w Lublinie”. Pomysłodawczyni i założycielka Lubelskiej Agory Modernizmu oraz festiwalu Lubelskie Dni Modernizmu. W swojej zawodowej działalności związana była m.in. z Zachętą – Narodową Galerią Sztuki, Akademickim Centrum Kultury UMCS „Chatka Żaka” i Biurem Miejskiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. Członek Lubelskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych oraz Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Brała udział w licznych projektach edukacyjnych popularyzujących architekturę i urbanistykę, prowadząc m.in. architektoniczne spacery dla mieszkańców oraz otwarte wykłady. W 2015 weszła w skład zespołu kuratorskiego, który opracował i wyprodukował wystawę „(A)Symetrie. Sztuka współczesna w kontekście muzeum”, pokazaną w Muzeum Lubelskim.

Tomasz Fudala, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie

Wykład przybliży sylwetki Zofii i Oskara Hansenów, legendarnej pary architektów, którzy swe najważniejsze wspólne projekty poświęcili architekturze mieszkaniowej. Lublin – Warszawa – Szumin to miejsca, gdzie testowali swoje koncepcje i gdzie odbywa się USS. Od mieszkań wypełniających normy socjalistycznej gospodarki i oferujących skromny, ale godny standard, po wizjonerskie projekty Linearnego Systemu Ciągłego mające poprawić mieszkalnictwo przyszłości. I wreszcie najmniejszy, ale rzadki w architekturze nowoczesnej XX wieku przykład architektury drewnianej – manifest Formy Otwartej zrealizowany w domu własnym położonym w malowniczym starorzeczu Bugu.

Tomasz Fudala – historyk sztuki, kurator w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Interesuje się architekturą, wystawiennictwem, czego dotyczyła jego wystawa „Przestrzeń między nami”. Kuratorował w latach 2009-2017 festiwal WARSZAWA W BUDOWIE organizowany przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Muzeum Warszawy. Publikował m.in. następujących czasopismach: Domus, Artforum, Odra, Obieg, Czas Kultury i Autoportret.

Natalia Mysak, Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej

Masowe budownictwo mieszkaniowe było odpowiedzią na palący problem braku mieszkań, który pojawił się w Europie po II Wojnie Światowej i był poniekąd związany z restrukturyzacją przemysłu. Modernistyczne podejście w urbanistyce i architekturze miało na celu unowocześnienie stylu życia mieszkańców miast i było interpretowane różnie w różnych kontekstach politycznych, stając się zarazem „uniwersalnymi” środkami dla rozwiązania kwestii mieszkaniowej. Wielkie osiedla mieszkaniowe pojawiły się w strukturach wielu miast (przeważnie na ich peryferiach) w całej Europie i w wielu przypadkach pozostają istotną częścią zasobów mieszkaniowych do dziś. Jednak ilościowa odpowiedź na problem mieszkaniowy końca XX wieku stała się nowym problemem jakościowym w XXI wieku pod względem współczesnych wyzwań społecznych i sposobów życia w miastach. Scenariusze transformacji współczesnych osiedli mieszkaniowych często mają zupełnie różne kierunki, i w dużej mierze opierają się na lokalnych kontekstach. Wykład zaproponuje porównanie masowej zabudowy w ukraińskim i szwedzkim kontekstach na przykładzie osiedli mieszkaniowych Sychów we Lwowie i Rosengård w Malmö, zmieniając kolejno optykę od makro do mikro i biorąc przy tym pod uwagę współzależność między fizycznym kształtem, praktykami w przestrzeni i jej reprezentacjami.


Natalia Mysak
 – architektka i aktywistka. Otrzymała tytuł magistra architektury Politechniki Lwowskiej na Wydziale Architektury; studentka studiów podyplomowych w Katedrze Projektowania i Podstaw Architektury od 2013 r. Ukończyła staż na Politechnice w Wiedniu oraz na Wydziale Studiów Urbanistycznych na Uniwersytecie w Malmö. Zajmuje się partycypacyjnymi metodami projektowania przestrzeni publicznych, w szczególności w ramach projektu „Pidzamche Revitalization” oraz interdyscyplinarnej grupy „109”. W Centrum Historii Miejskiej Natalia prowadzi badania modernistycznej dzielnicy mieszkalnej Sychów we Lwowie.

Zbigniew Libera, artysta, twórca instalacji, fotograf i performer

Spotkanie z wybitnym polskim artystą wizualnym, Zbigniewem Liberą. Libera przez dwa semestry, na przełomie 2008 i 2009 roku, prowadził gościnną pracownię na AVU (Akademii Sztuk Pięknych) w Pradze. Program pracy ze studentami stworzył w oparciu o teorię Formy Otwartej Oskara Hansena oraz o Działania KwieKulik z lat 70. W powołanym przez siebie
w Studiu Formy Otwartej, artysta wypracował własny, oryginalny zestaw metod pracy ze studentami, nadając tym samym nowy wymiar tradycji Formy Otwartej.

Zbigniew Libera – wybitny i radykalny artysta sztuk wizualnych, prekursor polskiej sztuki krytycznej. Jego prace w przenikliwy i intelektualnie przewrotny sposób grają ze stereotypami współczesnej kultury. Po wprowadzeniu stanu wojennego skazany na półtora roku więzienia za przygotowywanie i kolportaż antyreżimowych druków. Przetrwać ten okres pomogły mu zdolności plastyczne i wykonywane dla współwięźniów rysunki. Po wyjściu na wolność w 1983 roku zaczął realizować wstrząsające filmy wideo, które o dekadę wyprzedziły falę „sztuki ciała”. W połowie lat 90. zaczął się zajmować m.in. projektowaniem Urządzeń korekcyjnych – obiektów będących przetworzeniem przedmiotów masowej konsumpcji. Wiele jego prac weszło do kanonu sztuki światowej, zwłaszcza słynny i wzbudzający kontrowersje projekt Lego. Obóz koncentracyjny. Od około dziesięciu lat zajmuje się przede wszystkim fotografią, m.in. specyfiką fotografii prasowej – tym, jak media kształtują naszą pamięć wizualną i manipulują obrazem historii . Zdobywca wielu prestiżowych nagród, m.in. dwukrotnie Gwarancji Kultury przyznawanej przez TVP Kulturę oraz Nagrody Filmowej, która umożliwiła mu wyreżyserowanie pierwszego filmu fabularnego Walser (Filmpolis, 2015).

Daria Bocharnikova, BOZAR – Królewskie Muzea Sztuk Pięknych w Brukseli

Począwszy od pierwszych lat XX wieku, starając się poradzić sobie z kryzysem miejskim
i „kwestią społeczną” ściśle związaną z szybką modernizacją i gwałtowną urbanizacją pod koniec XIX wieku, państwa na całym świecie zwróciły się w stronę (masowego) budownictwa mieszkaniowego na niespotykaną wcześniej skalę. Ta zwiększona ingerencja państwa w życie codzienne ich obywateli osiągnęła szczególnie imponujący poziom w Drugim Świecie. Od rewolucyjnej Rosji po nowo utworzone państwa Europy Środkowej, od Kuby po Chiny, od Tanzanii i Wietnamu po Jugosławię, masowe programy budownictwa mieszkaniowego radykalnie przekształciły krajobraz fizyczny i społeczny, na zawsze zmieniając te kraje i pojęcie domu w oczach ich obywateli. W potocznym odbiorze maluje się, odziedziczony po czasach zimnej wojny, spójny obraz tych osiedli. Wszystkie te ogromne przekształcenia są kojarzone z jednym typem budynku – wzniesionym z szarej, wielkiej płyty, który rozsiany był równomiernie w tych rozległych przestrzeniach. Wykład ukaże inną historię budowania nowoczesnej mieszkaniówki w Drugim Świecie, skupiając naszą uwagę na imponującej różnorodności nie tylko typów budynków i technologii budowlanych, ale także znacznej liczby podmiotów zaangażowanych w ich projektowanie, budowanie i zamieszkiwanie nowych środowisk miejskich. Opierając się na najnowszych odkryciach naukowych i wynikach badań projektu Second World Urbanity (www.secondworldurbanity.org), omówione zostanie podejście do nowoczesnego budownictwa mieszkaniowego m.in. w Polsce, Związku Radzieckim, Czechosłowacji, Węgrzech, Albanii i Wietnamie.

Daria Bocharnikova – pochodzi z małego przemysłowego miasteczka na Uralu, żyła
i pracowała w Jekaterynburgu i Sankt Petersburgu, podjęła studia podyplomowe we Włoszech i USA. Jej zainteresowania badawcze łączą historię współczesnej architektury i urbanistyki oraz historię państwowego socjalizmu. Jako doktorantka studiowała historię zawodu architekta w Związku Radzieckim od wczesnych lat trzydziestych do późnych lat sześćdziesiątych. Jej drugie przedsięwzięcie – międzynarodowy projekt, zatytułowany Second World Urbanity, który realizuje od 2012 roku wraz ze Stevenem E. Harrisem – bada historię urbanistyki, architektury i codziennego życia w miastach socjalistycznych w całej Eurazji i poza nią. Obecnie mieszka w Brukseli, gdzie rozpoczęła pracę dla BOZAR (The Centre for Fine Arts) i Catholic University of Leuven.

Alicja Gzowska, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki

Wspomniany w tytule element elektroniczny, tzw. kość, stanowi zaczerpniętą z życia codziennego metaforę pozwalającą w pewnym uproszczeniu przybliżyć sposób funkcjonowania niektórych polskich architektów w międzynarodowym obiegu w okresie po II wojnie światowej. W odpowiednio mniejszej skali ten niewielki układ indywidualnych, różnorodnych i wzajemnie na siebie oddziaływujących elementów przypomina ponadnarodowe sieci współpracy w które wpisywali się Hansenowie, takie jak CIAM, Team X czy Groupe d’Études d’Architecture Mobile, które z kolei postrzegać możemy jako istotne składowe większych, globalnych galaktyk. Celem wykładu jest zarysowanie miejsca jakie myśl i twórczość Hansenów zajmowały w europejskiej konstelacji środowisk architektonicznych oraz nakreślenie sposobów na jakie twórcy i ich teorie przekraczali wówczas barierę Żelaznej Kurtyny.

Alicja Gzowska pracuje w Narodowym Instytucie Architektury i Urbanistyki, jest doktorantką
i wykładowczynią na Uniwersytecie Warszawskim, zajmuje się sztuką strukturalną w powojennej Polsce. Jest współautorką książek o polskiej architekturze postmodernistycznej: Postmodernizm polski. Architektura i urbanistyka. Rozmowy z architektami (2013), Postmodernizm jest prawie w porządku. Polska architektura po socjalistycznej globalizacji (2012). Jako entuzjastka betonowych łupinowych konstrukcji cienkościennych i architektury kolejowej napisała Szesnaście żelbetowych kwiatów. Nowy dworzec kolejowy w Katowicach (2012), monografię poświęconą niedawno rozebranemu dworcu kolejowemu w Katowicach. Współpracowała jako badaczka w międzynarodowych projektach, w tym w South of East West (www.south-of-eastwest.net), koncentrując się na transferze architektury, urbanistyki i technologii budowy z europejskich krajów socjalistycznych do Afryki, Azji i Bliskiego Wschodu w czasie zimnej wojny, a obecnie kieruje grantem badawczym NCN: Piotr Zaremba (1910-1993): dzieło i wpływ urbanisty i nauczyciela w dobie zglobalizowanej kompetencji.

Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zaprasza na podsumowanie projektu, prezentację wyników badań przeprowadzonych na lubelskim os. Słowackiego, warszawskim Przyczółku Grochowskim i w Szuminie oraz dyskusję poświęconą edukacji architektonicznej w Polsce.

Finał odbędzie się 8 września w Bistro Powidoki w budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie nad Wisłą (Wybrzeże Kościuszkowskie 22).

14:00 – Otwarcie (Izabela Pastuszko, Zastępca Dyrektora NIAiU; Sofia Dyak, Dyrektor Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej we Lwowie; Joanna Mytkowska, Dyrektor Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie)
14:30 – Prezentacja metodologii USS i przeprowadzonych badań (Natalia Otrishchenko, Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej) – prezentacja w języku angielskim z tłumaczeniem symultanicznym na język polski
14:45 – Prezentacja tutorów USS – podsumowanie warsztatów (Tomasz Fudala, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Paulina Paga, kuratorka projektu z ramienia NIAiU) – prezentacja w języku angielskim z tłumaczeniem symultanicznym na język polski
15:00 – Prezentacje wyników badań i projektów grupowych (moderacja: Kacper Kępiński, koordynator projektu, NIAiU) – prezentacje w języku angielskim z tłumaczeniem symultanicznym na język polski
18:00 – Edukacja architektoniczna w Polsce. Otwarta dyskusja z udziałem zaproszonych gości. (moderacja: Izabela Pastuszko, Zastępca Dyrektora NIAiU, Sofia Dyak, Dyrektor Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej)
Zaproszeni goście:
Michał Wiśniewski, Fundacja Instytut Architektury, Międzynarodowe Centrum Kultury.
Maciej Siuda, architekt, School of Form Uniwersytetu SWPS
Aleksandra Chrzanowska, Narodowe Centrum Kultury

Organizatorzy

Finansowanie

Partnerzy

Patroni medialni

X