Jerzy Hryniewiecki (ur. 21 kwietnia 1908, zm. 28 sierpnia 1988) to architekt znany przede wszystkim jako projektant warszawskiego Stadionu Dziesięciolecia oraz Supersamu (z Maciejem i Ewą Krasińskimi), czyli pierwszego w stolicy sklepu samoobsługowego. Co ciekawe nie tylko był architektem – dzisiaj uważamy go także za współtwórcę „polskiej szkoły plakatu”. Honorową Nagrodę SARP otrzymał w 1977 za całość dorobku twórczego.

 

Człowiek wielu talentów

Hryniewiecki to architekt związany głównie z Warszawą. W 1936 roku ukończył Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej, na którym wykładał od 1946 do 1954 roku. W 1955 roku otrzymał tam tytuł profesora nadzwyczajnego. Jerzy Hryniewiecki był jednak nie tylko architektem, ale również grafikiem, projektantem wystaw i wnętrz. Jego inspiracją była przede wszystkim kultura ostatnich lat przedwojennej Warszawy. Właśnie w tym czasie zasłynął również jako plakacista. Hryniewiecki, wywodzący się z pokolenia, które uległo wpływom konstruktywizmu i funkcjonalizmu, tworzył plakaty z uproszczonymi formami i zgeometryzowanymi kształtami. Zaprojektował m.in. plakat „Targi Wschodnie” oraz znaczek dla Ligi Ochrony Przyrody, a później m.in. plakat do filmu „Przeżyjmy to jeszcze raz”. Wcześniej, w trakcie II wojny światowej walczył m.in. w obronie stolicy w baterii półstałej artylerii przeciwlotniczej. Po kapitulacji znalazł się w obozie jenieckim w Oflagu, do Polski wrócił w 1945 roku. W ramach swoich wykładów o architekturze mówił m.in. o urbanistyce i krajobrazie, pisząc, że „człowiek nie może żyć dobrze tam, gdzie źle żyje drzewo lub inna roślina, z czego wypływa wniosek, że dla człowieka należy stworzyć przynajmniej takie warunki życia, jakie obowiązują dla świata roślinnego” (Pamiętnik XIX Zjazdu Państwowej Rady Ochrony Przyrody”, Kraków 1945).

Praca architekta

Swoją pracę zawodową rozpoczął jeszcze przed wojną w 1937 roku w Biurze Planowania Miasta, gdzie zajmował się dzielnicą Mokotów. W tym samym czasie projektował również budynki na Huculszczyźnie i brał udział w konkursach architektonicznych m.in. na schroniska górskie. Jedną z najbardziej znanych jego realizacji z tego okresu jest wnętrze Cafe Clubu na rogu Alei Jerozolimskich i Nowego Światu. Po wojnie Hryniewiecki zaczął interesować się architekturą przemysłową, objął  kierownictwo pracowni Dzielnicy Południowej w Biurze Odbudowy Stolicy. Trzymając się tej dziedziny, był w stanie przetrwać socrealizm w zawodzie architekta. Projektował w ramach Warszawskiego Biura Projektów Budownictwa Przemysłowego m.in. odbudowę i rozbudowę zakładów „H.Cegielski” w Poznaniu. Oprócz tego współorganizował głośne wystawy „Warszawa oskarża” i „Wystawy Ziem Odzyskanych” oraz szereg wystaw zagranicznych. Hryniewiecki w swojej pracy kierował się zasadami inspirowanymi twórczością Czesława Przybylskiego i Rudolfa Świerczyńskiego. Uważał, że projektowanie architektury powinno być oceniane metodami naukowymi. Swoją pracę wykładowcy kontynuował na gdańskiej PWSSP w latach 1953–1955, gdzie prowadził Pracownię Projektowania Architektonicznego.

Stadion Dziesięciolecia

Jerzy Hryniewiecki wraz ze Zbigniewem Ihnatowiczem oraz Jerzym Sołtanem wygrał w 1953 roku rozpisany przez SARP konkurs na projekt Stadionu Dziesięciolecia. Ostatecznie jednak w zespole znaleźli się, oprócz Hryniewieckiego, Marek Leykam, Czesław Rajewski i Konstanty Jankowski. Architekci zdecydowali się na budowę „siodłowej widowni wpisanej w koło, dającej możliwość oglądania zawodów z jednakowej odległości dla około 60 tysięcy widzów. […] Siodłowy zarys elewacji widowni osłonięty został od zewnątrz ażurowymi, betonowymi arkadami, stanowiącymi przeciwskarpę dla zachodniej części trybun” (cyt. za: Anna Cymer „Architektura w Polsce 1945-1989”, s. 103-104). Finalnie zdecydowano się na obiekt, który wpasował się w otoczenie, był lekko zagłębiony oraz otoczony wałem ziemnym, który służył jako podstawa widowni. Budynek był wyjątkową realizacją, która mogła pomieścić nawet 100 tysięcy widzów. Idealnie dopasowany do nadwiślańskiego krajobrazu stadion pozostawał niemal niezauważony w panoramie miasta. Co ciekawe takie ukształtowanie  stadionu było możliwe dzięki dużej ilości gruzów zburzonej Warszawy. Stadion Dziesięciolecia rozebrano pod budowę nowego Stadionu Narodowego w 2002 roku.

Supersam w Warszawie

Pierwszy samoobsługowy sklep w Warszawie powstał w 1962 roku, a jego projektantami byli Jerzy Hryniewiecki oraz Maciej i Ewa Krasińscy, natomiast projektantem konstrukcji był najpierw Wacław Zalewski, a potem Andrzej Żórawski. Był to wpasowujący się w nurt modernizmu budynek, charakteryzujący się ówczesną fascynacją typologią, krzywoliniowym meldunkiem budowli oraz przedmiotami codziennego użytku. Supersam to wyjątkowa i nowatorska realizacja pod względem konstrukcyjnym. Zdecydowano się stworzyć jednolitą i zwartą bryłę, której kluczowym elementem był ogromny dynamicznie rozrzeźbiony podwieszany dach. Oparty był on na dopiero testowanym wówczas, eksperymentalnym systemie lin rozpierających i ściągających. Dzięki nim nad ogromną przestrzenią sklepu unosiła się lekko fałda dachu podparta nie na solidnych ścianach zewnętrznych, ale na prefabrykowanych filarach, pomiędzy którymi znalazły się ogromne tafle szkła. Supersam w Warszawie wyburzono w 2006 roku pod budowę wielkiego tampona projektu pracowni Kuryłowiczów

Spodek w Katowicach

W 1959 roku SARP rozpisał konkurs na realizację hali widowiskowo-sportowej w Katowicach. Zwycięzcami został zespół projektantów z Biura Studiów i Projektów Typowych Budownictwa Przemysłowego z Warszawy, reprezentowany przez architektów Macieja Gintowta i Macieja Krasińskiego. W jego skład wchodził również Jerzy Hryniewiecki. Hala w Katowicach to jeden z pierwszych budynków na świecie z dachem zrealizowanym w koncepcji tensegrity, czyli ustroju konstrukcyjnego, w którym następuje stabilna stabilizacja elementów ściskanych i rozciąganych. Ze względu na pionierski charakter konstrukcji zaprojektowanej także przez Wacława Zalewskiego prace budowlane ruszyły dopiero w 1964 roku, a obiekt do użytku oddano w 1971 roku.

 

Wybrane realizacje:

Spodek w Katowicach, 1964-1971, wraz z Maciejem Gintowtem, Maciejem Krasińskim, Andrzejem Strachockim, Aleksandrem Włodarzem oraz Andrzejem Żurawskim. – konstrukcja Wacława Zalewskiego

Supersam w Warszawie, 1960-1962, wspólnie z Maciejem i Ewą Krasińskimi + Wacław Zalewski i Andrzej Żórawski

Stadion Dziesięciolecia w Warszawie, 1953-1955, wspólnie ze Zbigniewem Ihnatowiczem, Jerzym Sołtanem, a później Markiem Leykamanem i Czesławem Rajewskim,

Siedziba Najwyższej Izby Kontroli, 1946, wspólnie z Markiem Leykamem.

 

Źródła:

Anna Cymer, „Architektura w Polsce 1945-1989”, Centrum Architektury, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2018;

Czyżewski A., Honorowa Nagroda SARP 1966-2006, Zarząd Główny Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP, Warszawa 2006;

Jerzy Hryniewiecki, „Urbanistyka i krajobraz”. Dostępny online: nowyobywatel.pl/2012/04/11/urbanistyka-i-krajobraz-2/ [14.10.2018];

Jerzy Hryniewiecki [hasło w:] katalog ASP w Gdańsku, s. 399. Dostępny online: www.asp.gda.pl/Strona_archiwalna_Czerwiec2010/i/pliki-do-pobrania/60lat/ASP60str397-408.pdf [11.10.2018];

Wikipedia, Jerzy Hryniewiecki. Dostępny online: www.pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_Hryniewiecki [14.10.2018].

Zdjęcie główne: Supersam w Warszawie, fot. Zbyszko Siemaszko/NAC