Transformacja
Przestrzenie wolności

1989 rok przyniósł zmiany społeczne, polityczne i gospodarcze, które znalazły swoje materialne odzwierciedlenie także w przestrzeni, w której żyjemy. Transformacja, jaką przeszły polskie miasta w ostatnich trzech dekadach, przyniosła ze sobą radykalne zmiany w sposobie ich użytkowania, zagospodarowywania, a także postrzegania. Trzydziestolecie zmian ustrojowych to okres poszukiwania i kształtowania nowej tożsamości, co znalazło swój wyraz w bogactwie i różnorodności form i nurtów architektury postmodernizmu. Na wolnym rynku zmienił się sposób uprawiania zawodu architekta, wcześniej związany głównie z wielkimi państwowymi zleceniami i pracowniami. W urbanistyce zarysowały się równocześnie przeciwstawne zjawiska – od powrotu do idei „miejskości”, rozumianej jako przywracanie zabudowy kwartałowej, przez pojawienie się pierwszych osiedli grodzonych, po rozlewanie się miasta (ang. urban sprawl) i zmiany prawne w planowaniu przestrzennym, które odcisnęły trwały ślad w strukturze miast i wsi. Na rynku nieruchomości pojawili się nowi gracze – prywatni inwestorzy, krajowi i zagraniczni deweloperzy, ale także subsydiowane Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Transformacja ustrojowa przyniosła również zupełnie nowe typologie architektoniczne i funkcje w polskiej przestrzeni. W latach dziewięćdziesiątych po raz pierwszy w polskich miastach pojawiły się centra handlowe, salony samochodowe, fast-foody i szereg reprezentacyjnych siedzib instytucji finansowych. Po akcesji Polski do Unii Europejskiej nastąpił okres wzmożonych inwestycji w ośrodki sportowe i rekreacyjne, wielkie hotele i parki wodne. Napływ unijnych środków pozwolił na budowę infrastruktury lokalnych i ponadregionalnych instytucji kultury, które przyniosły wiele ikonicznych, nagradzanych realizacji. Czas wolny został utowarowiony, a jego oprawa architektoniczna to bogaty zbiór form i elementów opowiadających historię zmian, jakie zaszły w polskim społeczeństwie ostatnich trzydziestu lat. Bohaterami tej opowieści jest także opuszczona infrastruktura sportowej wzniesiona jeszcze w PRL-u z tak znakomitymi przykładami jak Warszawianka. Minione trzy dekady to również okres, w którym obserwujemy pogłębianie się nierówności społecznych – wykluczenie ekonomiczne, pojawienie się obszarów biedy i enklaw bogactwa. Mniejsze miejscowości mierzą się z dezindustrializacją, ucieczką mieszkańców do większych ośrodków, problemem starzenia się społeczeństwa. W tym samym czasie w dużych miastach zaczyna się dyskutować o gentryfikacji, spekulacjach na rynku nieruchomości, wybuchają spory dotyczące reprywatyzacji. Zabytkowe i rozpoznawalne ośrodki mierzą się z „disneylandyzacją” przestrzeni starych miast i często problematycznym w skutkach napływie turystów.

W ramach programu „Transformacja. Przestrzenie wolności” Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki przyjrzy się zarówno pozytywnym, jak i kontrowersyjnym zmianom w polskiej przestrzeni, które wiążą się ze zmianami społeczno-ekonomicznymi zapoczątkowanymi w 1989 roku. Analiza i rozmowa na temat tych procesów pozwoli na lepsze zrozumienie powiązanych ze sobą zjawisk w gospodarce i architekturze. Dzięki przyjrzeniu się budynkom tego okresu rozpoznamy najbardziej wartościowe przykłady, odkryjemy ich wartość architektoniczną i historyczną. Zrozumienie zachodzących od trzydziestu lat w polskiej przestrzeni procesów jest niezbędne do merytorycznej dyskusji o współczesnej tożsamości naszych miast. Jak wskazuje niedawny raport Polskiej Akademii Nauk chaos przestrzenny w Polsce kosztuje 84,3 mld nas zł rocznie, co jest w dużej mierze efektem zaniedbań ostatnich dekad. Podsumowanie i wyciągniecie wniosków z dotychczasowych doświadczeń da nam narzędzia, do lepszego planowania przyszłości.

Mity Postępu. Fotografia Pawła Pierścińskiego

Kuratorka: Ewa Tatar
Współpraca: Kacper Kępiński

28 czerwca – 13 września 2019
Wernisaż: piątek, 28 czerwca 2018, 18.00

Galeria Główna, Instytut Dizajnu w Kielcach
ul. Zamkowa 3, Kielce
wtorek – piątek: 11.00-17.00
sobota – niedziela: 11.00-18.00
wstęp wolny

Facebook: LINK

Tysiące kadrów. Dopracowane wielogodzinnym doświadczeniem w ciemni pozytywy. Długa lista wystaw i publikacji. W wieku 24 lat inżynier budownictwa, Paweł Pierściński, odchodzi od praktycznego wykształcenia i inwestuje w drogie wówczas hobby – fotografię.

Rzeczywistość wokół siebie rejestruje odkąd ma 14 lat. W ciemni uczy się rzemiosła. Podejmuje wyzwania techniczne. Dla Pierścińskiego ważny jest temat. Uprawia pejzaż – klasyczny gatunek obrazowania w sztuce. Na wystawach i w wydawnictwach pyta o dziedzictwo, rdzenność, rodzimość i o współczesność: zmianę i jej tempo, transformację krajobrazu jako proces zmiany organizacji społecznej. Choć z czasem dostrzega niepokojące skutki kolonizacji środowiska naturalnego, przez większą część interesują go – funkcjonujące trochę obok siebie – krajobraz naturalny oraz krajobraz epoki industrializacji i urbanizacji.

Współtwórca Kieleckiej Szkoły Krajobrazu opowiada o ziemi, z którą jest związany. Jego sentymenty, umocowany w historii sztuki warsztat i nieustanna praca składają się na wyjątkowo ciekawą postawę i spójne dzieło. Wystawa jest opowieścią o artyście i jego poszukiwaniach w czasach planowej wizji wzrostu gospodarczego z jego mitami prowadzącymi do kapitalistycznej pułapki, wpisaną we współczesny nam sposób rozpatrywania świata – w duchu ekokrytycznym, czyli stawiającym na świadomości miejsca i środowiska oraz polityk jego zamieszkiwania.

Kuratorka: Ewa Tatar
Współpraca: Kacper Kępiński
Produkcja: Dominika Janicka
Opracowanie graficzne: Katarzyna Nestorowicz
Komunikacja: Dominik Witaszczyk
Podziękowania: Jolanta Pierścińska, Instytut Dizajnu w Kielcach, Łukasz Gorczyca, Katarzyna Sagatowska, Stanisława Zacharko, Tomasz Fudala, Dominika Janicka, Olga Grabiwoda, Paula Dulnik, Aleksandra Banaś

Transformacja. Przestrzenie wolności: Łódź

Kurator: Kacper Kępiński
Grafika: Katarzyna Nestorowicz
Komunikacja: Dominik Witaszczyk
Współpraca: Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni, Terytoria, Instytut Architektury

6–10 czerwca 2019

Przystanek Architektura
ul. Północna 12
wstęp wolny

Fabryka-Cmentarz-Disneyland? Łódź w ciągłej transformacji ● 
Partner: Terytoria

Rok 1989 był dla Łodzi symbolicznym końcem historii. Zapomniane przy stolikach decyzyjnych miasto, nie znalazło się w agendzie tzw. Brygad Marriota piszących scenariusze przejścia z realnego socjalizmu do globalnego kapitalizmu. Łódź stanęła nad przepaścią w sferze społeczno-ekonomicznej oraz materialnej. Umierające miasto zostawia jednak po sobie ślady, miniony czas zamknięty w materii – strukturę urbanistyczną, porozrzucane obiekty znaczące, budynki jak bibeloty pozostawione przez zmarłych na półce. Potransformacyjny zawał, na jaki nadal cierpi Łódź, manifestuje się w jej przestrzeni w przypominającej o dawnej świetności, a dziś zdegradowanej architekturze przemysłowej. Miasta rzadko kiedy umierają jednak zupełnie. Ich schyłek jest zazwyczaj pierwszym z etapów odnowy, impulsem do rewitalizacji. Podobnie z architekturą – ze względu na swą namacalność, niszczejące budynki stają się zauważalne, problematyczne, zawierają w sobie potencjał zmiany. Naszymi działaniami opowiemy o transformacyjnych losach Łodzi przez pryzmat jej architektury – poprzemysłowych obiektów przechodzących przez kolejne stany performatywnego cyklu życia. Fabryki niszczeją, ich pozostałości straszą i są rozbierane a ich elementy wykorzystywane w zwracającym się ku przeszłości projektowaniu wnętrz. Ruiny przekształcane są w lofty, galerie handlowe i przestrzenie dla klasy kreatywnej. Dlatego poruszymy też problematykę rewitalizacji w dobie globalnego kapitalizmu, który w swym nierównomiernym rozwoju jest w stanie przejść obok zdewastowanych budynków oraz wygenerować bezosobowe hiperobiekty zamieniając architekturę w skansen lub Disneyland. Za pomocą instalacji przestrzennej chcemy zwrócić uwagę na to, że architektura i miasto są w swym cyklu życia nieskończone, gdyż nie posiadają własnej granicy, stale dostosowują się do nowych okoliczności. W każdym momencie możliwe są do poddania w wątpliwość i wyobrażenia sobie na nowo. Naszą instalacją chcemy zwrócić uwagę na kwestię instytucjonalnej rewitalizacji, która bardzo często bez udziału mieszkańców pozostaje działaniem fasadowym. W proces rozbiórki planujemy zaangażować użytkowników przestrzeni, włączyć ich w cykl życia obiektu, wzbudzając większe poczucie sprawczości wobec miasta.

Projekt przygotowany przez twórców kolektywu badawczo-projektowego Terytoria. Terytoria to różnorodny i multidyscyplinarny zespół młodych ludzi, którzy działają w zapomnianych lecz pięknych miejscach. Pracują z architekturą, która reprezentuje sobą jakość, lecz jest wykluczona z życia lokalnej społeczności. Celem jest przeprowadzenie interwencji rozpoczynającej proces tworzenia kultury w danym miejscu.

ADRIAN KRĘŻLIK – architekt, który zajmuje się zastosowaniem współczesnych technologii w projektowaniu szczególnie w kontekście rozwoju zrównoważonego. Założyciel platformy edukacyjnej Architektura Parametryczna oraz berlińskiej agencji Parametric Support, która zajmuje się aplikacją optymalizacji i automatyzacji do procesów architektonicznych. Doświadczenie zawodowe zdobywał w Zaha Hadid Architects w Londynie, Rojkind Arquitectos oraz FR-EE Fernando Romero w Meksyku. Wykładowca Weißensee Kunsthochschule w Berlinie oraz School of Form.
ŁUKASZ PAŁCZYŃSKI – absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Architekt działający na styku sztuki i rzemiosła. Profesjonalne doświadczenie zdobywał pracując przy realizacjach własnych projektów wystaw muzealnych i małej architektury w Bieszczadach oraz w rodzinnej pracowni stolarskiej z wielopokoleniowym doświadczeniem.
KRZYSZTOF JANAS – socjolog i antropolog społeczny. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie studiował także filozofię oraz urban studies w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych. Ukończył też studia z ekonomii i rynków zagranicznych na Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Badawczo zajmuje się koncepcjami związanymi z metafizyką oraz performatywnością budynków i przestrzeni. Na co dzień zaangażowany w rozwijanie dwóch technologicznych startupów.

INSTALACJA ●
Koło Fortuny
Partner: Instytut Architektury

Popularny teleturniej emitowany przez Telewizję Polską na początku lat 90. potraktowaliśmy jako metaforę rynku mieszkaniowego w Polsce po transformacji. Brak polityki mieszkaniowej, zamiana domu w towar oraz narastające rozwarstwienie społeczne przełożyły się na wymierne korzyści i realne porażki związane z funkcjonowaniem w neoliberalnej grze rynkowej. Sprzedaż i kupno domu, oszczędności i kredyt, za które można kupić mieszkanie, budowa i adaptacja budynku to pojęcia z rejestru kojarzonego z architekturą. Od lat 90. ta z pozoru przezroczysta dziedzina uczestniczy w specyficznej grze, która przynosząc jednym zyski, a innym straty, przekłada się równocześnie na realne zjawiska społeczne i urbanistyczne, takie jak konsumpcja terenu, zanieczyszczenie środowiska czy niska dzietność. Czasem od przynależności do określonej klasy społecznej ważniejsza okazuje się klasa mieszkaniowa, a sytuacja związana z mieszkaniem lub domem wpływa na wiele strategicznych decyzji życiowych. Ucieczka państwa od polityki mieszkaniowej i porzucenie urbanistycznego planowania są kluczowymi czynnikami w zaklętym kręgu gry o dom.

Zakręć Kołem Fortuny! Odnajdź na tablicy wylosowane kolor i liczbę aby dowiedzieć się, jaka stoi za nimi historia. Instalacja powstała w ramach 8. Edycji festiwalu Warszawa w Budowie zatytułowanej „Wreszcie we własnym domu. Dom polski w transformacji” w 2016 roku.

Organizatorzy: Instytut Architektury, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Muzeum Warszawy.
Koncepcja i projekt Koła Fortuny: BudCud
Opracowanie graficzne: Piotr Chuchla
Teksty: Instytut Architektury
Fundacja Instytut Architektury zajmuje się propagowaniem bezinteresownego myślenia na temat przestrzeni poprzez promowanie edukacji architektonicznej, popularyzację architektury nowoczesnej, organizowanie interdyscyplinarnych wystaw o architekturze i działalność wydawniczą.

Pięć punktów architektury transformacji ● opracowanie: Aleksandra Stępień-Dąbrowska

W 1927 roku Le Corbusier i Pierre Jeanneret opublikowali „Pięć punktów nowej architektury” – zestaw syntetycznie sformułowanych zasad opartych na wieloletniej praktyce i doświadczeniu na placu budowy, które w zwięzły sposób zbierały najważniejsze postulaty dotyczące architektury modernizmu. Stopień skomplikowania architektury ponowoczesnej powoduje problemy z jej dekodowaniem, zrozumieniem i oceną. Na wystawie zaprezentujemy pięć punktów, które w prosty sposób pozwolą zarysować charakterystykę postmodernizmu.
„Architekturą lat 90. rządzi zasada wiecznie zaciągniętego hamulca. I tak: „nowe otwarcie” nie może istnieć bez powrotu do przeszłości. Nowoczesność usiłuje się wyrażać przez formy tradycyjne, a historyzujący detal zmierza ku abstrakcji. Pojawia się swoboda twórcza, ale granice architektonicznych poszukiwań brutalnie wyznacza dostępność materiałów, technologii i znajomość rzemiosła. Ta specyficzna dwukierunkowość architektury lat 90. sprawia, że próby wrzucenia dekady do określonej stylistycznej szufladki nie dają łatwych rozstrzygnięć.
Dla zrozumienia architektury transformacji ważny jest kontekst wcześniejszej dekady. Choć rok 1989 zmienił reguły gry – lata 90. bombardują nas ilością nowych typów obiektów (hipermarkety, centra handlowe, multipleksy, oligoceny, parki biznesowe, ratusze dzielnicowe itd.), pojawiają się nowi inwestorzy, nowe materiały, nowe działki budowlane – nową epokę budują architekci wykształceni na niedomaganiach i tęsknotach lat poprzednich. O ewolucyjnym, a nie rewolucyjnym charakterze ówczesnych przemian świadczy też fakt, że lata 90. odziedziczyły po latach 80. najczęściej powracające skojarzenie, które w powszechnym mniemaniu definiuje dekadę: postmodernizm. Czy rzeczywiście tak jest? Jak rodził się styl (style?) lat 90.?”

fot. Maciej Telka

czwartek, 6 czerwca 2019, godz. 18.00
Chaos czy nowy porządek? Zapis transformacji w przestrzeni i w legislacji
Przystanek Architektura, ul. Północna 12

Prawo to narzędzie, jak każde inne. Cele, które realizuje, wynikają z ogólnych zasad i wartości przyjętych przez wspólnotę. Trzy dekady  temu – w tym roku mija okrągła rocznica wyborów 4 czerwca – zmęczone przymusową kolektywnością PRL-u polskie społeczeństwo postawiło na piedestale własność prywatną i utożsamiło ją z wolnością. Chcemy się przyjrzeć bliżej, w jaki sposób gąszcz przepisów, normy prawne i ich interpretacje manifestują się w przestrzeni. Interesuje nas funkcja określanych prawem uregulowań, które dyktują normy w budownictwie i w rezultacie formy architektury oraz ukształtowanie przestrzenne miast i regionów. A także to, do jakiego stopnia owe normy wynikają z uwarunkowań kulturowych, społecznych i ekonomicznych. Wszystkie te niewidoczne akty prawne i ich konteksty przekładają się na przestrzenną realność, w której funkcjonujemy. Podyskutujemy o tym, jak transformacja manifestowała się w przestrzeni, jakie regulacje prawne i urbanistyczne stoją za kształtem polskich miast i przedmieść. Zapytamy też o to, jak wspólnota powinna wpływać na kształt prawa i jaka jest rola architektów i urbanistów w tym procesie.

Udział wezmą:
JOANNA KUSIAK – socjolożka i badaczka miast związana obecnie z King’s College na Cambridge University. Wcześniej pracowała m.in. w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie na University of California w Berkeley oraz Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie. Autorka książki „Chaos Warszawa. Porządki przestrzenne polskiego kapitalizmu” (Warszawa: Bęc Zmiana, 2017) napisanej na podstawie doktoratu obronionego na Politechnice w Darmstadt.
ŁUKASZ PANCEWICZ – urbanista z kilkunastoma latami międzynarodowego doświadczenia w sektorze publicznym i prywatnym. Współzałożyciel pracowni architektonicznej A2P2 architecture & planning. Od 2009 r. związany z Politechniką Gdańską i Uniwersytetem Gdańskim jako nauczyciel akademicki i autor publikacji naukowych. W pracy badawczej zajmował się problematyką dużych projektów urbanistycznych jako polityki miejskiej oraz rolą działań oddolnych oraz partycypacji w planowaniu.

Moderacja: DOROTA LEŚNIAK-RYCHLAK – z wykształcenia historyczka sztuki i architektka. Redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni”, kuratorka wystaw architektonicznych, m.in.: „Za‑mieszkanie 2012. Miasto ogrodów, miasto ogrodzeń” w Muzeum  Narodowym w Krakowie, „Impossible Objects” (Pawilon Polski na 14. Międzynarodowej Wystawie Architektury w Wenecji), „Monument. Architektura Adolfa Szyszko‑Bohusza” w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki. Współzałożycielka i prezeska fundacji Instytut Architektury. Zainicjowała powstanie polskich wydań książek architektonicznych: Petera Zumthora „Myślenie architekturą” (Kraków: Karakter, 2009) oraz Juhaniego Pallasmy „Oczy skóry” (Kraków: Instytut Architektury, 2012) i „Myśląca dłoń” (Kraków: Instytut Architektury 2015).

Dyskusja towarzyszy wydaniu nowego numeru „Autoportretu”: „Prawo i bezprawie w przestrzeni” 1/2019

fot. Maciej Telka

piątek, 7 czerwca 2019, godz. 17.00
Przestrzeń w transformacji, 2019 –1989
Przystanek Architektura, ul. Północna 12

Rozmowa będzie dotyczyła przekształceń w przestrzeni – wzajemnie warunkujących się zmian w przestrzeni fizycznej i mentalnej lat transformacji, która, chociaż zwykle zamykana w cezurach 1989 –2004, jest zjawiskiem stale wpływającym na świadomość zbiorową – dlatego proponujemy spojrzenie wstecz z perspektywy dnia dzisiejszego, zarówno dzisiaj prowadzonych badań naukowych, jak refleksji architektonicznej, społecznej i historycznej.

Udział wezmą:
WŁODZIMIERZ BORODZIEJ – historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, znawca relacji polsko-niemieckich i dziejów Europy Środkowej, w latach 1991–1994 dyrektor generalny Kancelarii Sejmu.
JAN A. BUREK – przygotowujący w European University Institute we Florencji pracę doktorską na temat historii społecznej Żyrardowa.
BŁAŻEJ CIARKOWSKI – architekt i historyk sztuki z Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Łódzkiego, zajmujący się dziejami architektury.
ANDRZEJ SKALIMOWSKI – historyk dziejów najnowszych, specjalista ds. naukowych NIAiU.
JOANNA WAWRZYNIAK – socjolożka z Uniwersytetu Warszawskiego, prowadząca m.in. badania biograficzne doświadczeń robotników w okresie transformacji.

Prowadzący:
BŁAŻEJ BRZOSTEK – Kierownik Działu Naukowego, Archiwizacji, Opracowania Zbiorów i Cyfryzacji NIAiU.

fot. Maciej Telka

10 czerwca 2019, godz. 17.00
Dawna fabryka Karola Scheiblera, ul. Tymienieckiego
Obowiązują zapisy: projekty@niaiu.pl (liczba miejsc ograniczona)

W trakcie spaceru zwiedzimy historyczne zabudowania dawnego imperium Karola Scheiblera, pomiędzy ulicami Piotrkowską, Tymienieckiego, Kilińskiego i Milionową, gdzie powstaje Fuzja – nowy, miastotwórczy projekt Echo Investment. Sercem tego terenu jest zabytkowa, secesyjna elektrownia projektu inżyniera Alfreda Frischa, która wkrótce zyska nowe oblicze.

Dzięki rewitalizacji stanie się ona źródłem energii, która zapala kreatywność, zasila rozwój oraz daje impuls do tworzenia przestrzeni tolerancji, otwartości i dobrego życia. To miejsce pełne historycznego dziedzictwa, w którym przeszłość połączy się z teraźniejszością w wymiarze nie tylko estetycznym, architektonicznym, ale również programowym – tworząc miejsca dla wszystkich przestrzeni życiowych. Różnorodne funkcje w Fuzji zostały zaplanowane tak, by wzajemnie się wspierały i w efekcie budowały fragment miasta tętniący życiem przez całą dobę. Uczestnicy spaceru będą mieli szansę zobaczyć zabytkowe, niedostępne na co dzień przestrzenie przemysłowe i dowiedzieć się, jaki kształt i funkcje zyskają w najbliższej przyszłości.

Miejsce zbiórki: biuro sprzedaży Fuzji, ul. Tymienieckiego 5/7
Spacer poprowadzi: dyrektor projektu Fuzja, architekt Anna Malarczyk-Arcidiacono
Współorganizator spaceru: Echo Investment

fot. Maciej Telka

Footloose Warsaw
Przechadzki po teorii urbanizacji

Koordynacja:
dr hab. Kacper Pobłocki
(EUROREG UW)

Zapisy:
projekty@niaiu.pl

Życie nieużytku (30.05), 17.00

Pojęcie nieużytku bywa odczytywane głęboko pejoratywnie, kojarząc się z marnotrawstwem i niegospodarnością – wszak dobry gospodarz uprawia całą swoją ziemię. Nieużytki zdają się pełnić prostą funkcję rezerw budowlanych, terenów oczekujących na inwestycje.  Zjawisko jest jednak bardziej złożone a  przyczyny dla których pewne miejsca przez lata opierają się zabudowie i konsekwencje jakie z tego wynikają tworzą wielowątkowe opowieści. Podczas spaceru takim „nieużytecznym” terenem wciąż żywej wsi Potoki, na obrzeżach centrum Warszawy, zbadamy różne warstwy miejskich nieużytków:  ich nieformalne funkcje i sposoby użytkowania, znaczenie przyrodnicze post-dzikiej przyrody, skomplikowaną sytuację własnościową, odwiedzimy fort-hotel w objęciach ogrodów działkowych oraz rosnące osiedla deweloperskie standardu premium w klinie napowietrzającym miasto.

Zuzanna Mielczarek – architektka i badaczka miejska. Ukończyła studia na Wydziale Architektury Delft University of Technology w Holandii. Zajmuje się tematyką mieszkalnictwa.
Maciej Łepkowski – doktorant w Katedrze Sztuki Krajobrazu SGGW, zajmuje się kulturowymi podstawami naturalizacji miasta oraz urbanistyką nieformalną.

Pomniki Transformacji (6.06), 17.00

Celem tego spaceru będzie przyjrzenie się pomnikom transformacji, a więc odnalezienie tych miejsc i przestrzeni w Warszawie, które intensywnie się zmieniały przez ostatnie 30 lat, ale też katalizowały dyskusje i spory obecne w społeczeństwie. Uważamy, że odkrywając różne warstwy przestrzeni miejskich możemy mieć wgląd w logikę i dynamikę transformacji w Polsce. Spacer zaczniemy od Placu Bankowego, na którym obalono w 1989 roku pomnik Dzierżyńskiego i który od tego czasu przeszedł swoistą przemianę, obrazując dobrze przekształcenia dyskursu i życia społecznego w Polsce. Kolejnym punktem spaceru (wspomaganego komunikacją miejską) będzie Stadion – niegdyś Dziesięciolecia, dziś Narodowy – miejsce niezwykle istotne z punktu widzenia odgrywania silnej państwowości i umiędzynarodowienia, zarówno w latach 50-tych, jak i dziś. Opowiemy o tym, jak Stadion stał się największym w Europie targowiskiem, Jarmarkiem Europa, jak bardzo żywe było to miejsce, i w jaki sposób zostało ono uśmiercone poprzez inny wielki projekt tworzenia nowoczesnej Polski poprzez EURO 2012. Trzecim punktem spaceru będzie Plac Zbawiciela, który w ostatnich 10 latach stał się miejscem demonstrowania i kontestacji różnych wizji życia społecznego za sprawą prostej instalacji artystycznej – sławnej tęczy.

Helena Patzer – antropolożka, adjunkt w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN, prowadzi zajęcia na Uniwersytecie Warszawskim. Jej zainteresowania badawcze obejmują antropologię migracji i rozwoju, metodologię badań terenowych, a także studia miejskie.
Krzysztof Pijarski – artysta posługującym się medium fotografii, adiunkt w łódzkiej Szkole Filmowej, historyk sztuki, tłumacz. Jako artysta tworzy wizualne archeologie muzeów, archiwów, krajobrazów, przestrzeni miejskich i innych „maszynerii reprezentacji”.

Powiśle, czyli polityka miejska przez gentryfikację (4.04), 17.00

Powiśle to dzielnica położona między Wisłą a skarpą warszawską, która jak w pigułce ukazuje wiele istotnych zjawisk współczesnej urbanizacji w Polsce. Przez lata słynęła przede wszystkim z ubóstwa, wysypisk śmieci i zakładów przemysłowych, które działały tu do końca XX wieku. Obecnie jest to jedna z najbogatszych części Warszawy i obszar cechujący się jednymi najwyższych cen nieruchomości. Co ciekawe, proces „uszlachetniania” tej przestrzeni miejskiej został zainicjowany poprzez inwestycje publiczne, a nie działania prywatne. Pierwszą z nich była Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, otwarta w 1999 roku. Jest to także jeden z bardziej intrygujących projektów architektonicznych prowadzonych po upadku państwowego socjalizmu. Podróż pokaże aktualny stan dzielnicy oraz dawne przyczółki pionierów tutejszej gentryfikacji.

Łukasz Drozda – urbanista i politolog. Adiunkt w Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW. Bada zjawiska konfliktowe towarzyszące procesowi społecznego wytwarzania przestrzeni. Opublikował m.in.: „Lewactwo. Historia dyskursu o polskiej lewicy radykalnej” (2015), „Uszlachetniając przestrzeń. Jak działa gentryfikacja i jak się ją mierzy” (2017), „Dwa tysiące. Instrukcja obsługi polskiej urbanizacji w XXI wieku” (2018).

Krajobraz pamięci — Wola (11.04), 17.00

Warszawa to rzeczywisty lub wyobrażony pejzaż, w którym pamięć zbiorowa jest uprzestrzenniana. Materialność miasta jest nośnikiem i świadectwem opowieści o życiu społecznym, politycznym i kulturowym. Jest ona jednak podatna na manipulację i tym samym może pomagać niektóre z opowiadanych historii wypaczać. Ważne jest by pozostać czujnym wobec narracji wpisanych w miasto przez ludzi władzy i by pozostać krytycznym wobec zbiorowego przyzwalania na tworzenie symboli, upamiętnień i reprezentacji lub na ich wymazywanie. Nasza opowieść o elementach Woli poprowadzi nas przez jedną z najbardziej niejednorodnych i ponawarstwianych warszawskich rzeczywistości, gdzie w jednej przestrzeni zderzają się różne pamięci.

Simone De Iacobis oraz Małgorzta Kuciewicz tworzą projekty architektoniczne, artystyczne i badawcze w oparciu o rekonstrukcję śmiałych idei. Sposobem pracy CENTRALI są w takiej samej mierze współtworzone na bazie własnych badań narracje i fikcje zmieniające wyobrażenia o przestrzeni, jak projekty budowlane i artystyczne.

Szał zakupów czyli przestrzeń, która sprzedaje (25.04), 17.00

Centra handlowe to przestrzenie, które pod względem architektonicznym i funkcjonalnym zostały zaprojektowane w jednym celu: stymulowania konsumpcji. Żaden element ich przestrzeni nie jest przypadkowy, a ostatecznym celem działań i zabiegów pracowników i zarządców centrum handlowego jest maksymalizacja wydatków klientów. Dokonuje się zarówno w sposób bezpośredni, jak i pośredni, przede wszystkim poprzez odpowiednio zaaranżowaną przestrzeń. Postmodernizm jako styl architektoniczny nadaje się do tego idealnie. Podczas spaceru po jednym z warszawskich centrów handlowych postaramy się zidentyfikować te elementy przestrzeni centrum i reguły jego funkcjonowania, które pełnią funkcję stymulatorów konsumpcji. Spróbujemy także rozszerzyć postmodernistyczną ramę spaceru na zagadnienia socjologiczne. Porozmawiamy m.in. o efekcie Gruena, symulakrach i festiwalizacji.

Dorota Celińska-Janowicz – adiunkt w Centrum Europejskich Studiów Regionalnych I Lokalnych (EUROREG) UW. Laureatką dyplomu im. Eugeniusza Romera przyznawanego przez Komitet Nauk Geograficznych PAN  za najlepszą pracę doktorską z zakresu geografii społeczno-ekonomicznej. Praca ta dotyczyła przestrzennych aspektów funkcjonowania warszawskich centrów handlowych. Sekretarza redakcji kwartalnika naukowego „Studia Regionalne i Lokalne”.

Postmodernistyczne miraże (09.05), 17.00

Wraz ze zmianą ustrojową, społeczną i gospodarczą lat 90., Warszawa stała się jedną z najciekawszych scen wykuwania transformacyjnych tożsamości poprzez architekturę. W stylistyce stołecznych budynków z tego okresu to, co wyobrażano sobie jako wielkomiejskie, nowoczesne i wizualizujące przyszłość istniało w przedziwnej symbiozie z tym, co zwyczajne, tradycyjne i zanurzone w przeszłości. Co ciekawe, w dobie transformacji postmodernizm w niewielkim zakresie stanowił hasło-wytrych porządkujące architektoniczną rzeczywistość. A jednak istnieje pewien zamknięty zasób form i praktyk charakterystyczny dla ówczesnych budynków, których geneza na pierwszy rzut oka jednoznacznie kojarzy się z postmodernistycznym przewrotem. Jaka relacja zachodzi między warszawskim stylem lat 90. a postmodernizmem? Na ile funkcjonował on na własnych zasadach, a na ile sprowadzony został do mechanicznego narzędzia stemplującego budynki wybranymi kodami i znaczeniami? Co najmocniej wpływało na kształt ówczesnej zabudowy i jakie znaczenie ma to teraz?

Aleksandra Stępień-Dąbrowska – Historyczka sztuki, popularyzatorka i badaczka architektury XX wieku. Przygotowywała wykłady i oprowadzania dla Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Fundacji Bęc Zmiana czy Centrum Interpretacji Zabytku. Jej artykuły znaleźć można m.in. w „Autoportrecie”, „Magazynie Miasta”, antologii „Postmodernizm polski” (40 000 malarzy, 2013) i w wydawnictwach pokonferencyjnych. Stypendystka m.st. Warszawy, czego rezultatem jest „Przewodnik po architekturze Warszawy lat 90.” (2017).

Place przyjaźni (23.05), 17.00

W rejonie szybko zmieniającej się tzw. bliskiej Woli, rozbudowywanej przez inwestorów lokujących tu wieżowce oferujące powierzchnie biurowe i budynki mieszkalne, pojawiają się miejsca będące realizacją postulatów tworzenia przyjaznych wspólnych przestrzeni miejskich. Ich cechą jest „doprojektowanie” – zawierają bogaty zestaw urządzeń, których funkcje są jasne i czytelne – są tu ławki, fontanny, kwietniki, latarnie, place zabaw. Oprócz niewielkiej przestrzeni do negocjacji, łączy je silne powiązanie z inwestycjami. Są częścią oferty biznesowej, przestrzennym motywatorem dokonania transakcji wynajmu lub zakupu. Posługują się narracją przyjacielskiej postawy wobec wszystkich potencjalnych użytkowników, gestem troski wobec najbliższych sąsiadów, chęcią nawiązania relacji z mieszkańcami miasta. Podczas spaceru po okolicy będącej materialnym dowodem przemian zachodzących w wyniku transformacji 1989, przyjrzymy się znajdującym się w tym rejonie placom: Europejskiemu – powołanemu do życia podczas budowy Warsaw Spire przez Ghelamco, nieistniejącemu dziś placowi Kazimierza, który ma powrócić w inwestycji zaprojektowanej przez pracownię Bjarke Ingels Group dla Echo Investment, a także placom sąsiedzkim będącym częścią inwestycji mieszkaniowej na terenie dawnych Browarów Warszawskich.

Bogna Świątkowska – pomysłodawczyni, fundatorka i prezeska zarządu Fundacji Bęc Zmiana, z którą zrealizowała kilkadziesiąt projektów poświęconych przestrzeni publicznej, architekturze i projektowaniu, a także konkursów adresowanych do architektów i projektantów młodego pokolenia. Inicjatorka i redaktorka naczelna czasopisma „Notes na 6 tygodni”.

Oganizator

Partner

Współorganizator wystawy

X