Tożsamość. 100 lat polskiej architektury | Warszawa

Burzliwa historia Warszawy w pierwszych dekadach XX wieku uwydatniła rolę urbanistyki i architektury w  kształtowaniu tożsamości stolicy Polski. Wielkie dzielnice mieszkaniowe czy reprezentacyjne dystrykty rządowe stawały się narzędziami w rękach decydentów, którzy w ten sposób tworzyli scenografię dla spektaklu władzy. Były świadomie kształtowanymi przestrzeniami, których urbanistyka i architektura służyły polityce historycznej, propagandzie, budowie pomników dla totalistycznych idei. Na wystawie przyjrzymy się, jak architektura i władza przenikają się, kształtując nierzadko najwybitniejsze dzieła architektury epoki.

08.10–15.12.2019

Miejsce: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie (parter)
Kurator: Grzegorz Mika

 

Godziny otwarcia
poniedziałek: nieczynne
wtorki i czwartki: 10.00–17.00
środy i piątki: 15.00–19.00
soboty i niedziele: 11.00–18.00

 

Więcej informacji o pozostałych wystawach

Program towarzyszący

Spacer po Miejskim Ogrodzie Zoologicznym [BRAK WOLNYCH MIEJSC]
Podczas pracy nad makietą „Warszawska Praga 1958”, która będzie prezentowana na wystawie „Władza”, grupa Centrala rozpoznała biografię warszawskiego ZOO. W trakcie spaceru oprowadzą nas po zabytkowych strukturach, opowiedzą jakie zapomniane architektoniczne idee udało się im zrekonstruować, do jakich niezrealizowanych wizji dotrzeć. Odczytanie na nowo przestrzeni Zoo pozwala stawiać pytanie o przyszłe relacje pomiędzy istotami mieszkającymi w Warszawie.

Prowadzenie: Grupa Centrala (Małgorzata Kuciewicz, Simone De Iacobis)

Kiedy: 31.10.2019, godz. 10.00–12.30

Miejsce: zbiórka przy ul. Ratuszowej, Główne wejście

 

Plac Defilad – przestrzeń władzy
Plac, który powstał jako oprawa dla „daru Stalina” – Pałacu Kultury i Nauki, miał według wytycznych Komitetu Centralnego PZPR  pozostać przestrzenią niezabudowaną. W miejscu gęstej, przedwojennej tkanki miasta wyłoniły się 24 hektary pustki, służące celom propagandowym – masowym defiladom i marszom.
Po 1989 r., w sytuacji wolnorynkowej, plac nadal pozostaje niezabudowany. Wkrótce jednak ten impas ma zostać przełamany, a  jeden z największych placów Europy – zdefiniowany na nowo.
Plac Defilad to opowieść o nas samych jako społeczeństwie bloku postsocjalistycznego, naszych aspiracjach, marzeniach, a także o współczesnej przestrzeni władzy.

Prowadzenie: Patrycja Jastrzębska

Kiedy: 19.10.2019, godz. 14.00–16.00

Miejsce: zbiórka przed wejściem głównym do PKiN od strony ul. Marszałkowskiej

Zapisy: edukacja@niaiu.pl

Osiedle Pomnik Muranów [BRAK WOLNYCH MIEJSC]
Bohdan Lachert, wybitny polski architekt-modernista, współtwórca awangardowej grupy artystycznej Praesens i członek CIAM chciał, aby na ruinach getta warszawskiego wyrosło nowe osiedle niczym Feniks z popiołów, przypominające całemu światu o tragedii żydowskiej Warszawy. Jedyny w swoim rodzaju projekt upamiętnienia miał zarówno aspekt praktyczny, jak i metafizyczny. Niestety, historia i wielka polityka częściowo pokrzyżowała zamierzenia twórcy Muranowa Południowego. Spacer prowadzi przez południową, zrealizowaną część osiedla-pomnika. Przedstawia kulisy powstawania projektu, jego modyfikacji, losy zaangażowanych w prace autorów na tle planów powojennej odbudowy Warszawy.

Prowadzenie: Beata Chomątowska

Kiedy: 12.10.2019, godz. 12.00–14.00

Miejsce: zbiórka przed kinem Muranów

 

 

Architektura władzy
Relacje między architekturą a władzą mają długie tradycje. Budynki i przestrzenie tworzone na zamówienie rządzących są doskonałym nośnikiem treści – z ich form możemy odczytać przekaz, który miał płynąć do mas. Architektura miała być reprezentacją władzy, co w latach 1939–1956 jest szczególnie wyraźne. A jak te powiązania kształtowały się w następnych dekadach powojennej Polski? Jak wyglądają obecnie? Co mówią nam reprezentacyjne budynki wznoszone na zlecenie rządzących o kondycji państwa, samorządu? O czasem niebezpiecznych związkach architektury i władzy porozmawiają zaproszeni goście: dr hab. Katarzyna Zalasińska (Dyrektor Departamentu Ochrony Zabytków MKiDN), Prof. ASP dr hab. Waldemar Baraniewski, Czesław Bielecki (architekt) oraz Marlena Happach (Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego, Architekt Miasta).
Rozmowę poprowadzi prof. Bolesław Stelmach, architekt, Dyrektor Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki.

Kiedy: 18.11.2019, godz. 18.00

Miejsce: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, sala 316

 

O związku architektury z edukacją, czyli kim będziemy za 100 lat
Ivan Illich, filozof i autor książki pt. „Deschooling Society”, deklarował otwarcie: „Pozbądźmy się szkół, szkoły przeszkadzają w uczeniu”. Dla II Rzeczypospolitej jednym z największych wyzwań było upowszechnienie szkolnictwa, dlatego w samej Warszawie tuż przed wybuchem II wojny światowej zbudowano ok. sześćdziesiąt szkół. Dla architektów międzywojnia architektura budynków szkolnych była elementem budowania tożsamości narodowej. W okresie PRL na architekturę szkół szczególny wpływ miał program „tysiąclatek” –  a jak to wygląda obecnie? Czy architekci i architektura pomagają w edukacji, czy raczej przeszkadzają? Jakie główne kierunki rozwoju dostrzegamy: innowacyjności czy posłuszeństwa wobec systemu? Jak wyglądać będą nasze szkoły za 100 lat?
Do rozmowy zaprosiliśmy: Natalię Paszkowską – architektkę WWAA, współautorkę projektu „Standardy architektoniczne i funkcjonalne dla szkół i przedszkoli w m.st. Warszawa”, Adama Hornunga – nauczyciela, v-ce dyrektora Prywatnych Szkół Męskich i Żeńskich z Odz. Dwujęzycznymi im. C. Plater Zyberkówny, Jakuba Lewkowicza – architekta Kuryłowicz & Associates, projektanta pierwszego w Danii pasywnego przedszkola „Elverhuset” w gminie Hoje Tarstrup, Dariusza Śmiechowskiego – architekta, członka Zespołu ds. powszechnej edukacji architektonicznej NIAiU,
Rozmowę poprowadzą: Katarzyna Domagalska i Patrycja Jastrzębska, Dział Edukacji NIAiU

Kiedy: 4.12.2019, godz. 18.00

Miejsce: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, sala 316

 

 

Towarzysz odbudowy. Józef Sigalin, pierwszy naczelny architekt Warszawy
Sigalin jako architekt nie zaprojektował zbyt wiele, ale miał ogromną siłę oddziaływania. W pewnym momencie stał się wręcz symbolem realizmu socjalistycznego w architekturze. Wszystkie instytucje i inwestycje, które wyznaczały rytm powojennego życia Warszawy – Biuro Odbudowy Stolicy, Trasa W-Z, MDM, Starówka, Pałac Kultury i Nauki, Zamek Królewski, Trasa Łazienkowska – związane są z jego nazwiskiem. W biografii tej postaci odnajdziemy najważniejsze wątki skomplikowanej i niepoddającej się łatwym ocenom historii Polski w XX wieku; naznaczyły ją bowiem, idealizm i kalkulacja, komunizm i Holokaust, pokusa władzy i gorycz osamotnienia.

Prowadzenie: dr Andrzej Skalimowski

Kiedy: 10.10.2019, godz. 18.00

Miejsce: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, sala 256

 

Architektura i polityka
Projekt Ursynowa Północnego, Gmach Sądu Najwyższego, Opera i Filharmonia Podlaska, budynek dydaktyczny Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego czy Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie to realizacje, które już weszły do kanonu architektury polskiej.  Powstawały one w konkretnych warunkach politycznych, na zamówienie konkretnej władzy. O niełatwych związkach architektury i polityki opowie prof. Marek Budzyński, autor tychże realizacji.

Prowadzenie: prof. Marek Budzyński

Kiedy: 29.10.2019, godz. 18.00

Miejsce: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, sala 256

 

 

Oprowadzania kuratorskie

20.10.2019, godz. 13.00

17.11.2019, godz. 13.00

15.12.2019, godz. 13.00

 

Program bezpłatnych warsztatów towarzyszący wystawie pozwala na zdobycie podstawowych wiadomości o architekturze i historii polskiej architektury w latach 1939–1956 w Warszawie. Zajęcia uwrażliwią nas na otaczającą przestrzeń oraz przygotują do samodzielnego odkrywania architektury w czasie miejskich spacerów.

 

Kadr na Warszawę
W latach 40. i 50. Warszawa mocno zmieniła swoje oblicze. W czasie zajęć na wystawie obejrzymy zdjęcia, które przedstawiają realia i kontrasty tamtego miasta. Na tej podstawie zastanowimy się, czym jest architektura, dlaczego poszczególne budynki Warszawy tak bardzo różnią się między sobą, czym jest „styl architektoniczny”. Na koniec wykonamy kolaże – własne wizerunki nowej Warszawy, stworzone z archiwalnych zdjęć i materiałów.

Prowadzenie: Hanna Zwierzchowska

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 7–12 lat, dostosowane do potrzeb osób ze spektrum autyzmu

Kiedy: 12.10.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, przestrzeń wystawy (parter)

Zapisy: Wypełnij formularz

 

Budujemy miasto marzeń
Wspaniałe nowe dzielnice, kilka linii metra, wielkie, nowoczesne, europejskie miasto – przedwojenne, niezrealizowane projekty warszawskich architektów i urbanistów były projektami marzeń, często utopijnymi. Planowano budowę monumentalnego Dworca Głównego, terenów wystawowych nad Wisłą, lotniska na Gocławiu czy dzielnicy Piłsudskiego, która miała być nowym centrum Warszawy. Na warsztatach porozmawiamy o tych projektach oraz zaprojektujemy miasto marzeń, które nie będzie podlegało żadnym ograniczeniom. Jedynym ograniczeniem będzie nasza wyobraźnia!

Prowadzenie: Aleksandra Pawlak

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 6–12 lat

Kiedy: 26.10.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, przestrzeń wystawy (parter)

Zapisy: Wypełnij formularz

 

Odbudowujemy Warszawę
Po upadku powstania warszawskiego Niemcy planowali całkowicie zrównać Warszawę z ziemią. Bombardowali miasto, które zostało niemal doszczętnie zniszczone. W czasie warsztatów przeniesiemy się do stolicy z 1945 roku, tuż po zakończeniu wojny, i wcielimy się w architektów, przed którymi stanęło nie lada trudne zadanie – ale też niesamowita możliwość! – zbudowania miasta od nowa! Będziemy odbudowywać Warszawę kreśląc nowe drogi, planując osiedla, centrum miasta i zieleń.

Prowadzenie: Aleksandra Pawlak

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 7–12 lat

Kiedy: 9.11.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, przestrzeń wystawy (parter)

Zapisy: Wypełnij formularz

 

Warszawa: mapy subiektywne
Jakie piosenki śpiewano o Warszawie 1939 roku? A jak to miasto wygląda na dawnych fotografiach? Na podstawie naszych wrażeń i odczuć stworzymy własne, subiektywne mapy Warszawy. Porozmawiamy o tym, czym jest architektura i porównamy nasze mapy z dawnymi planami Warszawy. Na koniec zastanowimy się, jak współczesne miasto różni się od tego na mapie.

Prowadzenie: Hanna Zwierzchowska

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 5–10 lat

Kiedy: 23.11.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, przestrzeń wystawy (parter)

Zapisy: Wypełnij formularz

 

Powojenna architektura modernistyczna
Powojenny modernizm w Polsce to liczne obiekty mieszkaniowe, obiekty kultury, dworce, domy handlowe. Jego rozkwit w Polsce nastąpił w drugiej połowie lat pięćdziesiątych. Niestety po 1989 roku obiekty modernistyczne były oszpecane tandetnymi remontami, wiele z nich zniknęło z mapy Warszawy. Na tych warsztatach zbudujemy obiekty użyteczności publicznej w stylu modernistycznym.

Prowadzenie: Aleksandra Pawlak

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 7–12 lat

Kiedy: 14.12.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, przestrzeń wystawy (parter)

Zapisy: Wypełnij formularz

 

 

Program bezpłatnych warsztatów towarzyszący wystawie obejmuje propozycje dla grup szkolnych. Proponowane aktywności pozwalają na zdobycie podstawowych wiadomości o architekturze i historii polskiej architektury w latach 1939–1956 w Warszawie. Zajęcia mają na celu uwrażliwienie uczestników na otaczającą ich przestrzeń oraz przygotowanie do samodzielnego odkrywania architektury w czasie miejskich spacerów.

klasy I–III:

Nowa Starówka
W czasie II wojny światowej oraz powstania warszawskiego w 1944 roku warszawska Starówka została niemal doszczętnie zburzona. Z 260 przetrwało tylko 6 domów. Warszawscy architekci zaczęli zastanawiać się nad odbudową stolicy już po pierwszych zniszczeniach w 1939 roku. W konspiracji powstawały nowe plany i rysunki. Zrekonstruowana Starówka trafiła na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Na warsztatach przyjrzymy się projektom elewacji kamienic na Starym i Nowym Mieście, następnie inspirując się nimi, zaprojektujemy i wykonamy własne elewacje kamienic.

 

„Dokąd tak pędzisz, stojąc?”. Alternatywna ulica Kubusia Puchatka
Ułóż ulicę Kubusia Puchatka! Każda ulica, szeroka lub wąska znajdzie swojego amatora. Miód, cud ulica może powstać w każdym miejscu! Podczas warsztatów zapoznamy się z ulicą Kubusia Puchatka w Warszawie. W jakich okolicznościach powstała i dlaczego mogłaby wyglądać inaczej?
W czasie warsztatów na wystawie przyjrzymy się makiecie osiedla Kubusia Puchatka w Warszawie. Na tej podstawie zastanowimy się, czym są architektura, ulica, budynek i osiedle. Korzystając z cytatów z książki o Kubusiu Puchatku stworzymy własną makietę i porównamy ją z wersją z wystawy. Dzięki temu, nauczymy się różnicy między modelem dwuwymiarowym a trójwymiarowym.

klasy IV–VI:

Spacer z Kubusiem Puchatkiem
Ulica Kubusia Puchatka została wytyczona w pierwszej połowie lat 50. w miejscu ruin, które pozostały po budynkach znajdujących się po zachodniej stronie Nowego Światu. Miała ona odciążać biegnący równolegle Nowy Świat. Wzdłuż ulicy zaprojektowano 4-kondygnacyjne budynki z lokalami usługowymi na parterze. A jak my zaprojektowalibyśmy tę przestrzeń? W czasie zajęć narysujemy własne osiedla na wydrukowanych mapach ulic, zaplanujemy funkcje dla narysowanych obiektów oraz rozplanujemy miejską zieleń.

 

Zbuduj osiedle!
Jeden budynek, wiele możliwości! Jak zaprojektować funkcjonalną przestrzeń  mieszkalną? Gdzie jest centrum, i dlaczego każdy powinien mieć blisko do domu i do pracy?
Korzystając z eksponatów na wystawie zastanowimy się, czym właściwie jest osiedle a czym – centrum z budynkami władzy. Wykonując zadania w grupach nauczymy się, czym przestrzeń publiczna różni się od przestrzeni prywatnej i jakie rodzaje budynków znajdują się w każdej z nich.

klasy VII–VIII, szkoły ponadpodstawowe:

Nowoczesna dzielnica mieszkaniowa
W czasie tych warsztatów omówimy założenia, według których projektowano powojenne osiedla robotnicze, tj. Młynów, Mirów czy Koło. Co się na nich znajdowało, jak je rozplanowano i z czego budowano? Pracując w grupach i opierając się na wspólnie wypracowanych wcześniej założeniach zaprojektujemy nowoczesne osiedla mieszkaniowe dla pracowników i pracownic dzielnicy biurowej na Mokotowie. Na zajęciach powstaną makiety 3D wykonane z pianki modelarskiej.
Zbuduj tożsamość
Bazując na fragmentach książki „Lachert i Szanajca. Architekci Warszawy” Beaty Chomątowskiej porozmawiamy o realiach Warszawy ok. 1939 roku. W czasie zajęć w formie gry wokół architektury, składającej się z opowieści o mieście Warszawa i dyskusji wyjaśnimy terminy tj. architektura socrealistyczna, funkcjonalizm, modernizm. Będziemy też pracować na mapach i makietach. Skorzystamy z eksponatów na wystawie (makieta dzielnicy rządowej im. Józefa Piłsudskiego, makieta osiedla Kubusia Puchatka, makieta socrealistycznego centrum Warszawy, zdjęcia lotnicze Warszawy z 1944 roku). Zastanowimy się, czym jest styl architektoniczny i zbudujemy alternatywne mapy dzielnicy.

 

Terminy: 14.10–12.12.2019

Czas trwania: 90 minut

Godziny: wtorki i czwartki, 10.00–13.30

Liczebność grupy: 10-25 osób (możliwość podzielenia większej grupy)

Zbiórka: przestrzeń wystawy (BUW, parter)

Prowadzące: Aleksandra Pawlak, Hanna Zwierzchowska

Zapisy: obowiązują zapisy poprzez formularz zgłoszeniowy

 

 

KOLOFON

Organizator:
Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki

Zespół kuratorski:
Małgorzata Jędrzejczyk – Kraków,
Grzegorz Mika – Warszawa,
Marcin Semeniuk, Karol Krupa – Lublin,
Alicja Gzowska – Poznań,
Jakub Świerzawski – Katowice

Koordynacja:
Kacper Kępiński

Produkcja:
Agata Wiśnioch
współpraca: Agnieszka Gizińska, Joanna Waśko, Tomasz Kubaczyk

Kwerenda archiwalna:
Jacqueline Horodyńska, Natalia Raczkowska, Maria Jastrzębska, Katarzyna Gec

Architektura wystawy:
Centrala – Małgorzata Kuciewicz, Simone De Iacobis,
współpraca: Aleksandra Zawistowska, Billy Morgan, Julia Lipińska, Kamil Urban

Projekt graficzny wystawy:
Tomasz Bersz

Opracowanie graficzne osi czasu:
Piotr Chuchla

Przygotowanie zdjęć do druku:
Tomasz Kubaczyk, Maciej Turczyniak

Program edukacyjny, wydarzenia towarzyszące:
Katarzyna Domagalska, Patrycja Jastrzębska,
współpraca: Aleksandra Pawlak, Hanna Zwierzchowska

Komunikacja:
Dominika Dragan-Alcantara, Dominik Witaszczyk

Teksty:
Bolesław Stelmach, Małgorzata Jędrzejczyk, Andrzej Skalimowski, Kacper Kępiński

Konsultacje merytoryczne:
Andrzej Skalimowski

Redakcja: 
Marta Michalska, Ewa Ślusarczyk, Konrad Zych

Tłumaczenia:
Dorota Wąsik

Podziękowania:
Narodowe Archiwum Cyfrowe, Muzeum Krakowa, Archiwum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Historii Fotografii, Stowarzyszenie Architektów Polskich – Oddział Kraków, Małopolska Okręgowa Izba Architektów, Instytut Architektury, Dorota Leśniak-Rychlak, Łukasz Gazur

X