Tożsamość. 100 lat polskiej architektury | Kraków

Tożsamość architektury Krakowa lat 1918–1939 można opisać w oparciu o jej związki ze sztukami pięknymi i użytkowymi oraz dążenie ku modernizacji i nowoczesności. Była to tożsamość lokalna, sięgająca do tradycji artystycznych oraz architektonicznych i zanurzona w debatach na temat stylu narodowego, ale jednocześnie naznaczona przez proces wkraczania miasta na ścieżkę metropolitalnego rozwoju. Ta odrębność materializowała się nie tylko w formach architektury, lecz także w nowych funkcjach, typologiach czy rozwiązaniach przestrzennych, które do dziś czytelne są w tkance urbanistycznej miasta. Stanowiła ona jedną z wielu równolegle istniejących nowoczesnych tożsamości, jakie w Europie i poza nią wykształciły się w początkach XX wieku.

 

27.09–15.12.2019

Miejsce: dawny Hotel Cracovia
Kuratorka: Małgorzata Jędrzejczyk

 

Godziny otwarcia
poniedziałek: nieczynne
wtorki i czwartki: 13.00–17.00
środy i piątki: 15.00–19.00
soboty i niedziele: 11.00–18.00

 

Więcej informacji o pozostałych wystawach

Program towarzyszący

Architektura Alei Trzech Wieszczów
Aleje Trzech Wieszczów to najważniejsza kreacja urbanistyczna i architektoniczna międzywojennego Krakowa. W krótkim okresie dwóch dekad powstał tutaj szereg monumentalnych gmachów publicznych, którym towarzyszą nowe dzielnice mieszkaniowe. Ten wyjątkowy w skali kraju zespół pokazuje dzisiaj drogę, jaką przebyła krakowska i polska architektura w omawianym okresie, od historyzmu do modernizmu. Spacer pozwoli poznać najważniejsze realizacji wzniesione przy Alejach, dowiedzieć się o twórczości ich autorów oraz o nowych formach krakowskiej architektury lat 20. i 30.

Prowadzenie: Michał Wiśniewski

Kiedy: 5.10.2019, godz. 12.30–15.30

Miejsce: zbiórka pod Muzeum Narodowym w Krakowie

[BRAK WOLNYCH MIEJSC]

 

Architektura Półwsia Zwierzynieckiego
W 1910 roku do Krakowa przyłączono kilkanaście pobliskich gmin, miasto kilkukrotnie zwiększyło swoją powierzchnie i znacznie zwiększyło liczbę mieszkańców. Narodziny tzw. Wielkiego Krakowa miały umożliwić przeciwstawienie się jednemu z głównych problemów miasta, którym było przeludnienie. Jedną z najważniejszych nowych dzielnic mieszkaniowych Krakowa stało się w kolejnych latach Półwsie Zwierzynieckie. Do 1939 roku powstawały tutaj luksusowe kamienice i wille. Powstała tutaj także enklawa pierwszych modernistycznych bloków. Tematem spaceru będzie architektura Półwsia Zwierzynieckiego oraz historia ludzi, którzy kiedyś tworzyli społeczność tej części Krakowa.

Prowadzenie: Michał Wiśniewski

Kiedy: 19.10.2019, godz. 12.30–15.30

Miejsce: zbiórka pod Muzeum Narodowym w Krakowie

[BRAK WOLNYCH MIEJSC]

 

Szczepański’s Sounds
Akcja performatywno-dźwiękowa

Prowadzenie: John Beauchamp

Miejsce: Plac Szczepański

Data: 12.12.2019, godz. 19.30

 

 

Konserwacja jako przyszłość architektury
Punktem wyjścia do dyskusji będzie Manifest Konserwacji OMA Rema Koolhaasa. Jak problemy współczesności wpływają na zachowane dziedzictwo? Architektura i urbanistyka dwudziestolecia międzywojennego to istotny element nowoczesnej tożsamości Krakowa. Z jednej strony coraz bardziej doceniana – przeprowadzane w ostatnich latach renowacje modernistycznych budynków uwydatniają jej wartościowe cechy, a współcześni architekci w swoich projektach nawiązują do jej form. Z drugiej strony, architektoniczne dziedzictwo XX wieku wciąż ulega niszczeniu w wyniku różnych procesów. W debacie z udziałem specjalistów, którzy zajmują się zarówno historycznym i symbolicznym wymiarem przedwojennego modernizmu, jak i jego aspektem materialnym, chcemy zmierzyć się z pytaniami o to, jak konserwować i odnawiać budynki z okresu II RP, ale także w jaki sposób godzić zachowanie wartościowych fragmentów tkanki miasta z jego współczesnym funkcjonowaniem. Do udziału w debacie zaprosiliśmy Małgorzatę Jędrzejczyk (historyczkę sztuki, kuratorkę wystawy), Katarzynę Domagalską (Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki), Kazimierza Łataka (architekta, współzałożyciela Biura Projektów Lewicki i Łatak), Romana Wojciechowskiego (konserwatora modernistycznych budynków). Dyskusję poprowadzi: Michał Wiśniewski (architekt i historyk architektury).

Współpraca: Autoportret. Pismo o Dobrej Przestrzeni

Kiedy: 23.10.2019, godz. 17.30

Miejsce: Forum Designu, dawny Hotel Cracovia

 

Architektura a katastrofa klimatyczna
Sposób produkcji architektury w XXI wieku znacząco wpływa na emisję dwutlenku węgla, przykładając się  do katastrofy klimatycznej. Jednocześnie w globalnej rzeczywistości neoliberalnej generowanie kubatur z betonu i szkła jest jednym z podstawowych narzędzi zysku. Nie ma wątpliwości, że architektura nie może być nadal budowana w taki sam sposób. Architekci na świecie deklarują chęć tworzenia budynków klimatycznie neutralnych. Czy jest to jednak możliwe? Jaka jest przyszłość architektury, która nie będzie przyspieszała katastrofy klimatycznej? Porozmawiamy zarówno o historycznych propozycjach architektów, którzy – jak Buckiminster Fuller –  szukali rozwiązań technokratycznych, jak io roli nieużytków jako miejsc bioróżnorodności, a także o możliwości odejścia od paradygmatu wzrostu (de-growth).
Do udziału w debacie zaprosiliśmy Aleksandrę Kędziorek (historyczkę sztuki, kuratorkę wystaw architektonicznych), Macieja Miłobędzkiego (architekta, JEMS Architekci), Kacpra Kępińskiego (architekta i pracownika NIAiU), oraz Małgorzatę Kuciewicz i Simone de Iacobis (architekci z grupy Centrala)
Prowadzenie: Dorota Leśniak-Rychlak (kwartalnik „Autoportret”, fundacja Instytut Architektury)

Współpraca: Autoportret. Pismo o Dobrej Przestrzeni

Kiedy: 4.12.2019, godz. 17.30

Miejsce: Forum Designu, dawny Hotel Cracovia

 

Awangarda w służbie społeczeństwa
Znamienna dla awangardy artystycznej początków dwudziestego wieku wiara w możliwość kształtowania otoczenia i życia człowieka za pomocą form sztuki przy jednoczesnym staniu na straży autonomii eksperymentu artystycznego swoją szczególną postać przybrały na gruncie architektury. To tam nowe zasady kompozycyjne, założenia teoretyczne i podstawy estetyczne miały znaleźć rozwinięcie w odniesieniu o kształtowania relacji społecznych i nowych rytmów życia. O tym, czy krakowska architektura międzywojnia była tego typu poligonem eksperymentu i czy polska awangarda architektoniczna była „w awangardzie” opowie Małgorzata Jędrzejczyk.

Prowadzenie: Małgorzata Jędrzejczyk

Kiedy: 12.12.2019, godz. 17.30

Miejsce: Forum Designu, dawny Hotel Cracovia

Współpraca: Forum Designu

 

 

Oprowadzania kuratorskie

8.10.2019, godz. 18.00

9.11.2019, godz. 18.00

 

Program bezpłatnych warsztatów towarzyszący wystawie pozwala na zdobycie podstawowych wiadomości o architekturze i historii polskiej architektury dwudziestolecia międzywojennego w Krakowie. Zajęcia mają na celu uwrażliwienie uczestników na otaczającą ich przestrzeń oraz przygotowanie do samodzielnego odkrywania architektury w czasie miejskich spacerów.

 

 

Prostokąt nieskończony – zaprojektowanie budynku z samych prostokątów
„Należy wynajdywać takie systemy konstrukcyjne, które pozwoliłyby na dobudowywanie, rozszerzanie rzeczy w nieskończoność. Taki system został wynaleziony i jest nim konstrukcja linii poziomych i pionowych. Prostokąt zawiera w sobie potencjalną energię do pomnażania się w nieskończoność. Wystarczy przedłużyć któryś z jego boków” – „Blok” 1924.
Na warsztatach zaprojektujemy budynki w ten sposób, aby składały się z takich samych prostokątów, ale jednocześnie różniły się od siebie wyglądem i  funkcjami. Zaprojektujemy dom, szkołę, sklep, muzeum, garaż, fabrykę.

Prowadzenie: Joanna Leonowicz

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci od lat 6

Kiedy: 5.10.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: Forum Designu, dawny Hotel Cracovia

Zapisy: Wypełnij formularz

 

Miasto ogród dom ogród
Punktem wyjścia warsztatów jest koncepcja i układ urbanistyczny miasta-ogrodu Ebenezera Howarda. Po dyskusji dotyczącej plusów i minusów miast i wsi (schemat trzech magnesów E. Howarda) oraz roli przyrody w projektowaniu miejskiej przestrzeni, podejmiemy próbę zaprojektowania futurystycznego domu-ogrodu.

Prowadzenie: Katarzyna Nalezińska

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci od lat 10

Kiedy: 19.10.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: Forum Designu, dawny Hotel Cracovia

Zapisy: Wypełnij formularz

 

Czy architekci mogą uratować planetę Ziemię? Warsztat katastroficzny
Sięgniemy do koncepcji miast-ogrodów i zastanowimy się, jak można by ją wykorzystać w obliczu kryzysu klimatycznego. Opierając się na treściach i założeniach wystawy spróbujemy stworzyć projekt miasta zrównoważonego.

Prowadzenie: Joanna Leonowicz

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci od lat 12

Kiedy: 9.11.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: Forum Designu, dawny Hotel Cracovia

Zapisy: Wypełnij formularz

Obróć się! Warsztat teatralny z tworzenia obrotowej scenografii
Podczas warsztatów porozmawiamy o teatrze, o tym jak kolor oddziałuje na człowieka. Poznamy wybrane modernistyczne budynki . Na podstawie wyciętych z kartonu form zbudujemy teatr symultaniczny według idei artystów i architektów Andrzeja Pronaszki i Szymona Syrkusa.

Prowadzenie: Katarzyna Nalezińska

Dla kogo: warsztaty rodzinne dla dzieci od lat 6

Kiedy: 16.11.2019, godz. 13.00–15.00

Gdzie: dawny Hotel Cracovia, Muzeum Narodowe w Krakowie

Zapisy: Wypełnij formularz

 

Nuż w bżuhu.
Wykorzystując krój liter awangardowych, spróbujemy stworzyć i zaprojektować własne napisy dla Krakowa. Zainspirujemy się działalnością grupy Praesens, pismami „Zwrotnica”, „Blok”, „Praesens” oraz pracami polskich futurystów. Warsztaty uwzględniają potrzeby dzieci ze spektrum autyzmu.

Prowadzenie: Małgorzata Chomicz-Mileczarek

Kiedy: 30.11.2019, godz. 12.00–14.30

Gdzie: dawny Hotel Cracovia, Muzeum Narodowe w Krakowie

Zapisy: Wypełnij formularz

Współpraca: Forum Designu

 

 

Program bezpłatnych warsztatów towarzyszący wystawie obejmuje propozycje dla grup szkolnych. Proponowane aktywności pozwalają na zdobycie podstawowych wiadomości o architekturze i historii polskiej architektury dwudziestolecia międzywojennego w Krakowie. Zajęcia mają na celu uwrażliwienie uczestników na otaczającą ich przestrzeń oraz przygotowanie do samodzielnego odkrywania architektury w czasie miejskich spacerów.

 

klasy I–III:

„Jak się ruszasz, tak cię piszą” –  ruchome kalambury
Poprzez zabawę ruchową wyjaśnimy sobie trudne słowa związane z architekturą, takie jak metropolia, pierzeja, modernizm. Nawiążemy przy tym do koncepcji baletu triadycznego Oskara Schlemmera.

 

O kim opowiada architektura? Godła kamienic dwudziestolecia międzywojennego
Zaprojektujemy godło dla swojej szkoły lub dla domu, w którym mieszkają przedstawiciele różnych zawodów, np. kosmonautka albo nauczyciel.. W naszych projektach sięgniemy do tradycji umieszczania godła na kamienicach z dwudziestolecia międzywojennego.

 

klasy IV–VI:

Robimy miasto
Zaprojektujemy fragment miasta i różne rodzaje przestrzeni miejskich: dzielnicę reprezentacyjną, mieszkaniową, sportową. Zainspirujemy się zabudową modernistyczną, tj. osiedlem Powiatowej Komunalnej Kasy Oszczędności (widok na ulicę Domeyki), Aleją Trzech Wieszczów.

 

„Im więcej widzisz, tym więcej wiesz – im więcej wiesz, tym więcej widzisz”
Podczas warsztatów podejmiemy próbę opisu wybranych budynków. Będziemy dyskutować o tym jak formy architektury oddziałują na człowieka. Na warsztat weźmiemy budynki takie jak: Akademia Górnicza, Pocztowa Kasa Oszczędności, willa własna A. Szyszko-Bohuszów, Miejski Dom Wycieczkowy, Muzeum Narodowe. Poznamy pojęcia tj.: modernizm, klasycyzm, styl dworkowy, styl okrętowy, sylwetki architektów, m.in. A Szyszko-Bohusz, F. Tadarnier, W. Krzyżanowski.

 

klasy VII–VIII, szkoły ponadpodstawowe:

Dom wizytówka – co to znaczy „styl narodowy”?
Na przykładach architektury Krakowa i Zakopanego dwudziestolecia międzywojennego zastanowimy się, czym jest stworzenie idei stylu narodowego. Poznamy sylwetki architektów takich jak Adolf Szyszko-Bohusz czy Stanisław Witkiewicz.

 

Zielona nowoczesność
Warsztaty poświęcone będą zieleni i jej współczesnym funkcjom w mieście. Zastanowimy się nad rolą zielonych budynków, upraw miejskich, roślin antysmogowych, parków a także nad współczesnymi sposobami spędzania czasu w zieleni.

 

Terminy: 1.10–12.12.2019

Czas trwania: 90 minut

Godziny: wtorki i czwartki, 13.00–14.30

Liczebność grupy: 10-25 osób (możliwość podzielenia większej grupy)

Miejsce zbiórki: hol dawnego Hotelu Cracovia, ul. Focha 1

Prowadzące: Joanna Leonowicz, Katarzyna Nalezińska

Zapisy: obowiązują zapisy poprzez formularz zgłoszeniowy

 

 

 

KOLOFON

Organizator:
Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki

Zespół kuratorski:
Małgorzata Jędrzejczyk – Kraków,
Grzegorz Mika – Warszawa,
Marcin Semeniuk, Karol Krupa – Lublin,
Alicja Gzowska – Poznań,
Jakub Świerzawski – Katowice

Koordynacja:
Kacper Kępiński

Produkcja:
Agata Wiśnioch
współpraca: Agnieszka Gizińska, Joanna Waśko, Tomasz Kubaczyk

Zdjęcia współczesne:
Grzegorz Karkoszka

Artyści współcześni biorący udział w wystawie:
Tomek Baran, Przemek Krzakiewicz

Kwerenda archiwalna:
Jacqueline Horodyńska, Natalia Raczkowska, Maria Jastrzębska, Katarzyna Gec

Architektura wystawy:
Centrala – Małgorzata Kuciewicz, Simone De Iacobis,
współpraca: Aleksandra Zawistowska, Billy Morgan, Julia Lipińska, Kamil Urban

Projekt graficzny wystawy:
Tomasz Bersz

Opracowanie graficzne osi czasu:
Piotr Chuchla

Przygotowanie zdjęć do druku:
Tomasz Kubaczyk, Maciej Turczyniak

Program edukacyjny, wydarzenia towarzyszące:
Katarzyna Domagalska, Patrycja Jastrzębska,
współpraca: Marta Baranowska, Marta Karpińska, Joanna Leonowicz, Dorota Leśniak-Rychlak, Katarzyna Nalezińska, Michał Wiśniewski

Komunikacja:
Dominika Dragan-Alcantara, Dominik Witaszczyk

Teksty:
Bolesław Stelmach, Małgorzata Jędrzejczyk, Andrzej Skalimowski, Kacper Kępiński

Konsultacje merytoryczne:
Andrzej Skalimowski

Redakcja: 
Marta Michalska, Ewa Ślusarczyk, Konrad Zych

Tłumaczenia:
Dorota Wąsik

Podziękowania:
Narodowe Archiwum Cyfrowe, Muzeum Krakowa, Archiwum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Historii Fotografii, Stowarzyszenie Architektów Polskich – Oddział Kraków, Małopolska Okręgowa Izba Architektów, Instytut Architektury, Dorota Leśniak-Rychlak, Łukasz Gazur

X