Tożsamość. 100 lat polskiej architektury | Katowice

Architektura Katowic po 1989 roku na nowo odczytuje wartości zakodowane w minionych epokach. Począwszy od XIX-wiecznych fabryk i kopalni przez międzywojenną modernę po socmodernistyczne ikony Górnego Śląska i Zagłębia – współcześni architekci i architektki czerpią z najlepszych wzorców w warstwie estetycznej i formalnej. Jest to widoczne na tak różnych przykładach, jak budynek Wydziału Radia i Telewizji im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego, Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach czy budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu.
Odwołania do górniczych tradycji ziemi śląskiej wyrażają się w niektórych projektach przez osadzenie elementów użytkowych budynków zarówno na ziemi, jak i pod nią. Powojenne budynki-ikony – Spodek, os. Tysiąclecia, os. Gwiazdy – stają się wizualnymi motywami kojarzonymi jednoznacznie z regionem i dają kontekst dla śmiałych architektonicznych wizji rozwijanych m.in. w dużych, publicznych budynkach katowickiej Strefy Kultury. Oprócz tworzenia nowych budynków, rewitalizacji poddawane są obiekty o często jeszcze pruskim i niemieckim rodowodzie, współistniejące w wielowymiarowej historii przestrzeni całego regionu.

25.10–15.12.2019

Miejsce: siedziba NOSPR w Katowicach
Kurator: Jakub Świerzawski

 

Godziny otwarcia
poniedziałek i niedziela: nieczynne
wtorek: 10.00–19.00
środa, czwartek i piątek: 15.00–19.00
sobota: 11.00–19.00

 

Więcej informacji o pozostałych wystawach

Program towarzyszący

Przemiany w architekturze Katowic
Spacer będzie okazją do poznania rozwoju historii architektury Katowic od 1922 r. aż po współczesność. Zostaną zaprezentowane najważniejsze przykłady cenionej w całym kraju moderny, od tradycjonalizmu lat 20. i Szkoły Krakowskiej, poprzez funkcjonalizm lat 30. aż po powojenny socmodernizm. Poznamy socrealistyczne i art decowskie wnętrza, kontrowersyjne realizacje konserwatorskie oraz Strefę Kultury, którą tworzą współczesne ikony architektury: Muzeum Śląskie, NOSPR czy Miedzynarodowe Centrum Kongresowe.

Prowadzenie: dr Aneta Borowik, Instytut Dokumentacji Architektury Biblioteki Śląskiej, UŚ

Kiedy: 26.10.2019, godz. 11.00–13.00

Miejsce zbiórki: plac Sejmu Śląskiego, pod pomnikiem Wojciecha Korfantego

BRAK WOLNYCH MIEJSC

 

Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia
Siedziba NOSPR, mimo, że powstała stosunkowo niedawno, już teraz uchodzi za jeden z budynków ikonicznych w Katowicach. Projekt obiektu został wyłoniony w międzynarodowym konkursie architektonicznym w 2008 roku. Starannie dobrane materiały, odwołujące się do tradycji architektury śląskiej – dają niepowtarzalny efekt fakturowości elewacji – zastosowano siedem rodzajów cegły. Po przestrzeniach NOSPR-u oprowadzi nas architekt budynku Tomasz Konior, pasjonat muzyki, laureat wielu prestiżowych konkursów architektonicznych, który przybliży budynek i jego wnętrza.

Prowadzenie: Tomasz Konior, Konior Studio

Kiedy: 24.11.2019, godz. 16.00–18.00

Miejsce zbiórki: przy kasach, foyer NOSPR

BRAK WOLNYCH MIEJSC

 

Polskie miasta a zmiany klimatyczne – perspektywy, prognozy, pomysły
W 2018 roku w Katowicach odbyła się Konferencja Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu – COP24.  Uczestniczyło w niej prawie 30 000 osób z całego świata, by opracować zasady międzynarodowej współpracy w celu ograniczenia globalnego wzrostu temperatury. Czy wypracowany na tym spotkaniu tzw. Pakiet Katowicki pomoże w walce z globalnym ociepleniem, czy będziemy musieli jeszcze poczekać? Warto zadać pytanie o to, jak Katowice i inne polskie miasta są przygotowane na zmiany klimatyczne? Czy planowanie miast i budynków, zarówno odgórnie jak i oddolnie może być skutecznym dla tego celu narzędziem, czy raczej są to tylko działania redukujące niedogodności i koszty? W rozmowach chcemy poruszyć  temat różnych ról, jakie mogą odegrać mieszkańcy, włodarze miast i architekci.
Do udziału w debacie zaprosiliśmy Aleksandra Krajewskiego (Napraw Sobie Miasto), Paulinę Grabowską (NAS-DRA Conscious Design), Marcina Popkiewicza (Nauka o Klimacie)
Moderator: Tomasz Rożek (Program Trzeci PR)

Kiedy: 27.11.2019, godz. 17.30

Miejsce: IDA, Biblioteka Śląska w Katowicach, Aula Koncertowa, ul. Francuska 12

 

Tożsamość architektury polskiej i śląskiej – historia i wyzwania
Mieszkańcy miast i wsi utożsamiają się z otaczającą ich architekturą i jakością przestrzeni, wpływają one na poczucie tożsamości zarówno jednostek jak i grup społecznych. Złożona i niełatwa historia Polski pokazuje jak tożsamość architektoniczna była zarówno budowana jak i niszczona. Zmiany społeczne, polityczne i technologiczne,  natychmiastowa wymiana informacji i globalizacja sprawiają, że pytania o własną tożsamość są również współcześnie bardzo istotne. W ostatnich latach w Polsce powstały budynki zjawiskowe i nowoczesne. Warto zastanowić się jak one odnoszą się i wpływają na genius loci i tym samym na sposób spostrzegania tożsamości w architekturze w Polsce. W debacie chcemy poruszyć te aspekty oraz porozmawiać o zmianach w definiowaniu tożsamości na przestrzeni ostatnich 100 lat, o tym czy warto pielęgnować tożsamość i jak to zrobić również w kontekście tożsamości architektury na Śląsku i w Polsce.
Do udziału w debacie zaprosiliśmy dr Anetę Borowik (Instytut Dokumentacji Architektury Biblioteki Śląskiej), Bolesława Błachuta (Miejski Konserwator Zabytków), Małgorzatę Pilinkiewicz (Prezes IARP).
Moderator: dr inż. arch. Tomasz Sławiński, Zastępca Dyrektora NIAiU

Kiedy: 11.12.2019, godz. 17.30

Miejsce: IDA, Biblioteka Śląska, sala nr 201, ul. Francuska 12

 

 

Architektura polska po 1989
Rok 1989 był momentem wielkiej przemiany, jednak nie w architekturze. Styl budowania, ale i sposoby pracy architektów, działania inwestorów czy producentów materiałów budowlanych zaczęły się zmieniać się w Polsce już kilka lat wcześniej. Warto prześledzić kolejne etapy transformowania się polskiego rynku architektonicznego, bo przeszedł on w dość krótkim czasie gigantyczną zmianę z upaństwowionego systemu przemysłowej produkcji budynków po urynkowiony świat prywatnych pracowni i inwestorów. Jak te zmiany zachodziły i jaki przyniosły owoc? Które z powstałych wówczas obiektów można uznać za kamienie milowe? Jak zmieniał się styl budowania i jaki miała na niego wpływ prywatyzacja? Co zawdzięczamy tamtym przełomowym chwilom?

Prowadzenie: Anna Cymer

Kiedy: 14.11.2019, godz. 18.00

Miejsce: Instytut Dokumentacji Architektury Biblioteki Śląskiej, sala nr 201, ul. Francuska 12

 

Urbanistyka polska po 1989
O zmianach w architekturze po 1989 r. powiedziano już dużo, natomiast to właśnie w urbanistyce zaszły największe przemiany. Po 30 latach od transformacji ustrojowej możemy przyjrzeć się im już z pewnym dystansem. Jakie są największe grzechy przemian w urbanistyce po 1989 r. Jakie przestrzenie utraciliśmy? Jakie czynniki miały na to wpływ? Czy możemy dostrzec także pozytywne aspekty tych przemian? Jakie przestrzenie ostatnich 30 lat zasługują na uwagę i docenienie?

Prowadzenie: prof. Magdalena Staniszkis

Kiedy: 05.12.2019, godz. 18.00

Miejsce: Instytut Dokumentacji Architektury Biblioteki Śląskiej, sala nr 201, ul. Francuska 12

 

 

Oprowadzania kuratorskie

27.10.2019, godz. 13.00

17.11.2019, godz. 11.00 – oprowadzanie w jęz. angielskim (Aleksander Krajewski)

15.12.2019 godz. 13.00

 

 

Tożsamość. Czym jest śląska architektura?

Podczas warsztatu będziemy szukać odpowiedzi na pytania takie jak: Co to jest śląska szkoła architektury? Co ją wyróżnia na tle architektury polskiej? Które śląskie budynki wpłynęły na kształt architektury w Polsce? Jak powinna wyglądać architektura jutra?

Prowadzący: Wojciech Lesiak

Kiedy: 21.11.2019, godz. 17.00–19.15

Zapisy: edukacja@niaiu.pl

Miejsce zbiórki: przy osi czasu, w przestrzeni wystawy

 

Układanie miasta

Podczas warsztatu będziemy zastanawiać się dlaczego na Śląsku tak dobrze wychodzi nam architektura, a tak źle układanie miasta? Czy architektura jest w stanie naprawić metropolię?

Prowadzenie: Wojciech Lesiak

Kiedy: 12.12.2019, godz. 17.00–19.15

Zapisy: edukacja@niaiu.pl

Miejsce zbiórki: przy osi czasu, w przestrzeni wystawy

 

 

Program bezpłatnych warsztatów towarzyszący wystawie pozwala na zdobycie podstawowych wiadomości o architekturze i historii polskiej architektury po 1989 roku w Katowicach. Zajęcia uwrażliwią nas na otaczającą przestrzeń oraz przygotują do samodzielnego odkrywania architektury w czasie miejskich spacerów.

 

Nowe życie starych budynków
Czy można dać nowe życie staremu budynkowi? Co to znaczy? Dlaczego niektóre budynki można wyburzać, a inne warto zachowywać? Jak sprawić, by to co cenne w mieście, przetrwało? Na Śląsku nie brakuje przykładów obiektów, które przez lata stały opuszczone i zapomniane, ale w końcu ktoś się o nie upomniał. Na miejscu kopalni powstają instytucje kultury, dawne huty stają się obiektami do zwiedzania, a budynki fabryczne stają się nowoczesnymi mieszkaniami. Na warsztat weźmiemy właśnie takie stare, zaniedbane obiekty. Będziemy projektować, budować i dawać im nowe życie!

Prowadzący: Aleksander Krajewski

Kiedy: 17.11.2019, godz. 13.00-15.00

Zapisy: Wypełnij formularz

Miejsce zbiórki: przy osi czasu, w przestrzeni wystawy

 

Gra w miasto – Strefa Kultury
Czym jest przestrzeń wspólna? Jakie powinna mieć cechy, by być miejscem przyjaznym mieszkańcom? Czy jako mieszkańcy możemy mieć wpływ na kształtowanie takich przestrzeni? Odpowiedzi będziemy szukać poprzez wspólna grę w miasto. Wcielimy się w role osób, które mogą mieć wpływ na procesy przemian przestrzeni miejskich, m.in. architekta, Konserwatora Zabytków, Prezydenta Miasta, zwykłego mieszkańca. Każdy głos będzie ważny! Wspólnie zbudujemy własną Strefę Kultury, nową przestrzeń publiczną na terenie dawnej kopalni.

Prowadzący: Aleksander Krajewski

Kiedy: 01.12.2019, godz. 13.00-15.00

Zapisy: Wypełnij formularz

Miejsce zbiórki: przy osi czasu, w przestrzeni wystawy

 

 

Program bezpłatnych warsztatów towarzyszący wystawie obejmuje propozycje dla grup szkolnych. Proponowane aktywności pozwalają na zdobycie podstawowych wiadomości o architekturze i historii polskiej architektury po 1989 roku w Katowicach. Zajęcia mają na celu uwrażliwienie uczestników na otaczającą ich przestrzeń oraz przygotowanie do samodzielnego odkrywania architektury w czasie miejskich spacerów.

 

klasy I–III:

Budynki od nowa
Co zrobić ze starymi budynkami? Czy należy je zniszczyć, naprawić, a może zmienić? Czy każda budowla zasługuje na taką przemianę? Warsztaty będą poruszały temat rewitalizacji i dziedzictwa. Co zrobić aby zaniedbane, ale zabytkowe budynki ożywić? Jak dać im drugie życie? To tematy, z którym uczestnicy zapoznają się podczas rozmowy z architektem i warsztatów projektowych pod jego okiem.
Projektujemy dom idealny
Dlaczego w niektórych budynkach czujemy się bezpiecznie, inne pozwalają nam się lepiej skupić, a jeszcze inne sprawiają, że chcemy zachować powagę? Na podstawie domów jednorodzinnych pokazanych na wystawie uczestnicy zastanowią się za pomocą jakich środków architektonicznych sprawić, żeby dom sprzyjał spędzaniu czasu wspólnie z rodziną lub był miejscem przyjaznym dla jego właściciela. Następnie dzieci zaprojektują własne domy idealne.

klasy IV–VI:

Za funkcją do formy
Dlaczego tak wiele ważnych budynków w mieście jest monumentalnych, szpitale mają jasne wnętrza, a galerie handlowe przykuwają oko kolorami i kształtami? Na przykładzie wybranych obiektów architektonicznych uczestnicy poznają zasady projektowania budynków zgodnie z założeniem, że forma wypływa z funkcji, a następnie sami zaprojektują własne budowle.
Plombuj!
Trudny proces rewitalizacji zakłada czasami obudowywanie, dobudowywanie czy przebudowywanie. W jaki sposób można myśleć o dziedzictwie architektonicznym? Uczestnicy warsztatów poszukają odpowiedzi na przykładach istniejących budynków na Śląsku oraz wykonując kolaże.

klasy VII–VIII, szkoły ponadpodstawowe:

Architektura kontekstu
W jaki sposób projektując budynki można opowiedzieć historię ludzi i przedstawić ich kulturę? Uczestnicy pod okiem architekta zaprojektują budynki, które będą nawiązywały do kultury górniczej i historii regionu. Za przykład posłużą im najwybitniejsze tego typu realizacje na Śląsku.
Tworzywa Postępu
Możliwość zastosowania betonu, szkła i stali w architekturze zmieniło przestrzenie, w których żyjemy, a wraz z nimi naszą kulturę. Nie każdy wie, że za wyborem materiałów mogą stać pewne filozofie i idee. Na warsztatach uczestnicy stworzą formy inspirowane budynkami takimi jak gliwicka Palmiarnia czy katowickie Rondo Sztuki.

 

Terminy: 05.11–28.11.2019

Czas trwania: 90 minut

Godziny: wtorki i czwartki, 10.00–14.00

Liczebność grupy: 10-25 osób (możliwość podzielenia większej grupy)

Zapisy: obowiązują zapisy poprzez formularz zgłoszeniowy

Miejsce zbiórki: przy osi czasu, w przestrzeni wystawy

 

 

 

KOLOFON

Organizator:
Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki

Zespół kuratorski:
Małgorzata Jędrzejczyk – Kraków,
Grzegorz Mika – Warszawa,
Marcin Semeniuk, Karol Krupa – Lublin,
Alicja Gzowska – Poznań,
Jakub Świerzawski – Katowice

Koordynacja:
Kacper Kępiński

Produkcja:
Agata Wiśnioch
współpraca: Agnieszka Gizińska, Joanna Waśko, Tomasz Kubaczyk

Kwerenda archiwalna:
Jacqueline Horodyńska, Natalia Raczkowska, Maria Jastrzębska, Katarzyna Gec

Architektura wystawy:
Centrala – Małgorzata Kuciewicz, Simone De Iacobis,
współpraca: Aleksandra Zawistowska, Billy Morgan, Julia Lipińska, Kamil Urban

Projekt graficzny wystawy:
Tomasz Bersz

Opracowanie graficzne osi czasu:
Piotr Chuchla

Przygotowanie zdjęć do druku:
Tomasz Kubaczyk, Maciej Turczyniak

Program edukacyjny, wydarzenia towarzyszące:
Katarzyna Domagalska, Patrycja Jastrzębska,
współpraca: Wojciech Lesiak, Aleksander Krajewski

Komunikacja:
Dominika Dragan-Alcantara, Dominik Witaszczyk

Teksty:
Bolesław Stelmach, Małgorzata Jędrzejczyk, Andrzej Skalimowski, Kacper Kępiński

Konsultacje merytoryczne:
Andrzej Skalimowski

Redakcja: 
Marta Michalska, Ewa Ślusarczyk, Konrad Zych

Tłumaczenia:
Dorota Wąsik

Podziękowania:
Narodowe Archiwum Cyfrowe, Muzeum Krakowa, Archiwum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Historii Fotografii, Stowarzyszenie Architektów Polskich – Oddział Kraków, Małopolska Okręgowa Izba Architektów, Instytut Architektury, Dorota Leśniak-Rychlak, Łukasz Gazur

X