Anna Kronenberg
Przestrzeń natury. Polityka przestrzeni

Studia literackie poświęcone związkom literatury i przestrzeni (w tym środowiska przyrodniczego) mają już kilkunastoletnią tradycję i bogaty dorobek w polskim literaturoznawstwie. Dlatego warto zadać pytanie: czy ta wiedza wytwarzana w ramach kulturowych badań literackich może być pomocna w kształtowaniu rzeczywistej przestrzeni? Czy można wypracować uniwersalną strategię współpracy przedstawicieli i przedstawicielek różnych dyscyplin humanistycznych, technicznych, przyrodniczych, tak by miejsca w miastach stawały się bardziej przyjazne nie tylko dla ludzi, ale i nie-ludzi? Taki kierunek badań wpisuje się w zachodzący obecnie proces transformacji nauk humanistycznych w kierunku ekologicznej posthumanistyki, która łączy badaczy i badaczki wielu dyscyplin wokół pytania: jak wytwarzać wiedzę, która służyłaby życiu na Ziemi? (a tym samym i człowiekowi). Wiedzę postludzką, ekologiczną, wielogatunkową, skierowaną w przyszłość? Uspołecznioną i przydatną? Ogród Saski i Park Świętokrzyski, widziane z takiej perspektywy, stają się zatem przedmiotem badań skupionych na możliwości współpracy przedstawicieli różnych dyscyplin, gdzie analiza roli terenów zielonych stanowi ważny element działań. […]
Wedle hipotezy Gai Lovelocka – cała planeta stanowi samoregulujący się superorganizm. Dla proponowanego tu podejścia tree studies jest to ważna perspektywa, obejmująca nie tylko pojedyncze drzewa, ale ich skupiska – lasy, parki, ogrody. Są one także przykładem na nieustanną transformację szczątków w nowe życie. Ta wspólna przestrzeń relacji ludzi i nie-ludzi jest tematem posthumanistycznych analiz konkretnych, rzeczywistych miejsc, w których zachodzi wymiana i współpraca międzygatunkowa. Przedmiotem takiej właśnie analizy jest tu Ogród Saski. […]
Badania prowadzone z perspektywy ekoposthumanistycznej to nie tylko krytyczna analiza procesów zachodzących we współczesnych kulturach, politykach, ekonomii, religiach, ale także, co istotne, propozycja rozwiązania bieżących kryzysów. Pomocne w tych działaniach bywa badanie zmian zachodzących na przestrzeni wieków – na przykładzie konkretnego miejsca. Analizując je, dostrzegamy czynniki społeczne i kulturowe, które determinowały ludzką egzystencją ze względu np. na płeć, klasę społeczną, narodowość, pochodzenie etniczne i nie-ludzi ze względu na gatunek. W ten sposób analizując historię ogrodu – jego wartość kulturową, społeczną i emocjonalną dla mieszkańców – można opowiedzieć się za jego ochroną; badając systemowe mechanizmy wykluczenia z terenów zieleni poszczególnych grup – za sprawiedliwością środowiskową i społeczną; proponując tree studies – działa w ramach polityki natury; analizując projekty artystyczne i społeczne w duchu ekoposthumanistyki – proponuje włączanie etyki i ekologii do pracy architektów i planistów.

A. Kronenberg, Przestrzeń natury. Polityka przestrzeni, w: Miejsca trudne – transdyscyplinarny model badań. O przestrzeni placu Piłsudskiego i placu Defilad, Warszawa 2019, s. H-229, H233-234.

(Ilustracja: Fotografia Ogrodu Saskiego z około 1935 roku, autor nieznany, BN, F.7359/II, POLONA)