Ryszard Mączewski
Powiązania tematyczne. Place

Do każdego punktu na planie miasta odnoszą się rozmaite powiązania tematyczne. Bywają one wyłącznie prywatne i badacz historii miasta nie ma praktycznie szans na dotarcie do nich (bądź wymagają żmudnej kwerendy, by to osiągnąć). W innych przypadkach są to powiązania o charakterze publicznym, których rozpoznanie jest ułatwione, między innymi dzięki postępującej w bardzo szybkim tempie digitalizacji zbiorów bibliotek i archiwów oraz upublicznianiu tych zbiorów w internecie. Liczba powiązań odnoszących się do pojedynczego budynku może być niewielka (np. gdy mamy do czynienia z kamienicą mieszkalną), z kolei sieć zależności związanych z obiektem użyteczności publicznej może być bardzo rozbudowana. Bardziej skomplikowanym zadaniem jest analiza powiązań tematycznych dotyczących większego obszaru, jakim jest plac miejski. W tym przypadku badacz musi skupić się zarówno na budynkach otaczających analizowane miejsce, jak i na samym jego obszarze, w obrębie którego odbywały się określone wydarzenia.
Kolejnym aspektem badania powiązań tematycznych jest perspektywa czasowa. Starając się ustalić jak najwięcej tego typu zależności, należy się skupić także na historii miejsca i jego otoczenia oraz zbadaniu dziejów tego obszaru przed powstaniem placu. W przypadku badania punktów znajdujących się blisko historycznego centrum miasta oznacza to niejednokrotnie konieczność wykonania kwerendy dotyczącej kilku stuleci. Dodatkowym elementem, który badacz miejsca powinien wziąć pod uwagę, jest konieczność przeanalizowania nie tylko powiązań wynikających z istnienia w danym okresie czasowym obiektów oraz sieci odnoszących się do nich, ale także powiązań wynikających z relacji opartych na zdarzeniach niezaistniałych – projektach przebudowy, aranżacji bądź modyfikacji przestrzeni placu i jego otoczenia. W odniesieniu do dwóch warszawskich placów będących przedmiotem badań jest to temat bardzo obszerny, gdyż na przestrzeni ostatniego stulecia takich projektów było wiele.
Jednym z kluczowych zagadnień przy ustalaniu zestawu powiązań wynikających z badanej przestrzeni jest dokonanie selekcji rozpoznanych danych. Część odnalezionych powiązań może okazać się nieistotna dla analizy, z którą związana jest kwerenda. Mogą one być traktowane jako ciekawostki, natomiast dla samego rozpoznania kulturowego znaczenia miejsca ich rola może być niewielka bądź żadna. Z drugiej zaś strony, takie właśnie „ciekawostki” mogą być istotne dla innych członków zespołu analizującego tę samą przestrzeń (w przypadku pracy zespołowej), dlatego też należy zwrócić uwagę na rangę ich odnalezienia. […]

R. Mączewski, Powiązania tematyczne. Place, w: Miejsca trudne – transdyscyplinarny model badań. O przestrzeni placu Piłsudskiego i placu Defilad, Warszawa 2019, s. G-203-204.

(Ilustracja: Ulica Wierzbowa, Warszawa 1910 rok, BN, DŻS XII 8b_p.19_79 1, POLONA)