Maciej Krasiński (3 II 1923 – 8 II 1999 roku) – profesor Politechniki Białostockiej oraz Maciej Gintowt (10 II 1927 – 30 IX 2003) – profesor Politechniki Warszawskiej znani są przede wszystkim z projektu hali Spodka w Katowicach. Maciej Krasiński Honorową Nagrodę SARP otrzymał w 1988 roku, Maciej Gintowt – w 1989 roku. Obydwaj zostali laureatami za „wybitne osiągnięcia w dziedzinie twórczości architektonicznej oraz za oryginalny wkład we współczesną teorię kształtowania przestrzeni”.

Druga wojna światowa i studia

Maciej Krasiński ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej w 1949 roku. Pracę zawodową prowadził na Wydziale Architektury Politechniki Białostockiej, gdzie od 1978 roku był wykładowcą, a od 1989 roku profesorem. Przed rozpoczęciem studiów był żołnierzem AK, otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (w 1972 roku) oraz Krzyż Kawalerski Polonia Restituta i Złoty Wawrzyn Olimpijski. Tak o służbie Macieja Krasińskiego pisał we wspomnieniach profesor Stanisław Kuś: „choleryk, gwałtowny, o wybuchowych reakcjach, dowódca partyzantki z Zamojszczyzny, o którym opowiadano, że kiedy w latach czterdziestych złapali niemieckiego treuhandera [urzędnik okupacyjny], który gnębił kontyngentami okolicznych chłopów, to kazał go przywiązać do drzewa, posmarować miodem i napuścić na niego pszczoły” (cyt. za http://www.inmemoriam.architektsarp.pl/pokaz/maciej_gintowt,311 [dostęp: 3.01.2019 r.]).

Maciej Gintowt był absolwentem Szkoły Inżynierskiej w Szczecinie oraz Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej. Swoją pracę naukową związał z Politechniką Warszawską – był tam profesorem, a potem dziekanem Wydziału Architektury w latach 1987-1990. W czasie II wojny światowej również wstąpił do AK. Trafił do obozu koncentracyjnego w Mauthausen-Gusen.

Spodek – ambitna budowla powojennej Polski

W latach 1959-1981 Maciej Krasiński wraz z Maciejem Gintowtem pracowali w BISTYPIE – Centralnym Ośrodku Badawczo-Projektowym Budownictwa Przemysłowego. Wówczas zrealizowali obiekty, które są do dzisiaj znane jako jedne z najlepszych realizacji architektonicznych w Polsce. Najbardziej docenianą jest Spodek w Katowicach. W 1959 roku SARP rozpisał konkurs na realizację hali widowiskowo-sportowej w Katowicach. Zwyciężyli Gintowt i Krasiński. Hala w Katowicach to jeden z pierwszych budynków na świecie z dachem zrealizowanym w koncepcji tensegrity, czyli ustroju konstrukcyjnego, w którym następuje stabilizacja elementów ściskanych i rozciąganych. Ze względu na pionierski charakter konstrukcji zaprojektowanej przez Wacława Zalewskiego prace budowlane ruszyły dopiero w 1964 roku, a obiekt do użytku oddano w 1971 roku. Architektura hali widowiskowo-sportowej w Katowicach była na ówczesne czasy wręcz futurystyczna. Postawienie obiektu na mokradłach i w obszarze szkód górniczych było nie lada wyzwaniem. Współcześnie Spodek uważany jest za główną oś kompozycyjną centrum Katowic. 

Supersam w Warszawie

Pierwszy samoobsługowy sklep w Warszawie powstał w 1962 roku. Projektantami Supersamu byli Jerzy Hryniewiecki oraz Maciej i Ewa Krasińscy, natomiast konstrukcję opracowali Wacław Zalewski i Andrzej Żórawski. Był to modernistyczny budynek, charakteryzujący się ówczesną fascynacją typologią oraz przedmiotami codziennego użytku. Supersam to wyjątkowa i nowatorska realizacja pod względem konstrukcyjnym. Zdecydowano się stworzyć jednolitą i zwartą bryłę, której kluczowym elementem był ogromny i dynamicznie rozrzeźbiony podwieszany dach. Wsparto go na dopiero testowanym wówczas eksperymentalnym systemie lin rozpierających i ściągających. Dzięki nim, nad ogromną przestrzenią sklepu, unosiła się lekko fałda dachu podparta nie na solidnych ścianach zewnętrznych, ale na prefabrykowanych filarach, pomiędzy którymi znalazły się ogromne tafle szkła. Jak pisał Maciej Krasiński „Wielką satysfakcją byłoby dla autorów, gdyby budynek ten przyczynił się do przełamania oporów i bojaźni przed stosowaniem nowych form i nowych materiałów” (cyt. za Anna Cymer „Architektura w Polsce 1945-1989, Warszawa 2018, s. 154). Supersam w Warszawie wyburzono w 2006 roku pod budowę obiektu projektu pracowni Kuryłowiczów.

Spółdzielczy Dom Handlowy „Central”

„Central” powstał w 1972 roku w Łodzi  i składają się na niego dwa budynki: 13-piętrowy biurowiec i 3-piętrowy budynek handlowy. Obiekt Maciejów Krasińskiego i Gintowta uznawany był za sklep luksusowy. Budynek to „wyrazista forma ciężkiej bryły pokrytej chropowatym tynkiem i oplecionej tylko poziomymi pasami okiem. W towarzyszącym domowi towarowymi biurowcu kontrast pomiędzy powierzchnią litej ściany a pasami przeszkleń był mniejszy – ich proporcje są bardziej wyrównane. Monolityczną, surową sylwetkę Centralu zdobiły tylko kolorowe neony” (cyt. za: A. Cymer, „Architektura w Polsce 1945-1989”, Warszawa 2018, s. 323).

Wybrane wspólne realizacje:

1. Wojewódzka Hala Widowiskowo-Sportowa w Katowicach (1959-71) – współautor Maciej Krasiński – Nagroda Państwowa II stopnia (1972), Nagroda I-stopnia KBUA za projekt (1961) z zespołem: Jerzy Hryniewiecki, Andrzej Strachocki, Aleksander Włodarz, Wacław Zalewski, Andrzej Żurawski, Złoty Wawrzyn Olimpijski (1973);

2. Hala Sportowa Olivia w Gdańsku (1972-73);

3. Hala Widowiskowo-Sportowa „Podpromie” w Rzeszowie (1973-89) – współautorzy: A. Strachocki;

3. Dom Handlowy Central w Łodzi (1972) – współautorzy: Ewa Krasińska.

Źródła:

Anna Cymer, „Architektura w Polsce 1945-1989”, Centrum Architektury, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2018;

Czyżewski A., Honorowa Nagroda SARP 1966-2006, Zarząd Główny Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP, Warszawa 2006;

http://www.inmemoriam.architektsarp.pl/pokaz/maciej_gintowt,311 [3.01.2018 r.].