Tadeusz Zipser (ur. 5 września 1930 r.) – architekt znany przede wszystkim z realizacji obiektów sakralnych, profesor i rektor Politechniki Wrocławskiej, uważany za prekursora zastosowania komputera w pracy zawodowej. Nagrodę Honorową SARP otrzymał w 1986 r.

Działalność uniwersytecka

Tadeusz Zipser urodził się we Lwowie, co miało istotny wpływ na jego wykształcenie, ponieważ wychowywał się wsród tamtejszego środowiska naukowego (warto wspomnieć, że jest synem Kazimierza Zipsera, profesora i rektora Politechniki Lwowskiej). Swoje uzdolnienia i wiedzę wykorzystywał w czasach studiów na Politechnice Wrocławskiej oraz później, w pracy na politechnice. To właśnie Tadeusz Zipser uważany jest za prekursora zastosowania komputera do pracy zawodowej urbanisty i architekta. Jako pierwszy w 1962 roku – wprowadził też tzw. maszynę cyfrową na zajęcia ze studentami. W 1976 roku otrzymał tytuł naukowy profesora Politechniki Wrocławskiej, zaś w 1981 roku został wybrany na rektora. Niestety, tuż po wprowadzeniu stanu wojennego został usunięty ze stanowiska. Co ciekawe, Tadeusz Zipser w latach 90. stworzył pierwszy w Europie Wschodniej kierunek gospodarka przestrzenna na Wydziale Architektury PWr.

Cenzura i działalność polityczna

Tadeusz Zipser był mocno związany z „Solidarnością”. Zaraz po otrzymaniu tytułu profesora nazwisko architekta znalazło się na specjalnej liście osób pod szczególną kontrolą cenzury, która dotyczyła wszelkich publikacji w prasie, radiu i telewizji. Jak możemy przeczytać w Wielkiej księdze cenzury PRL w dokumentach Tomasza Strzyżewskiego: „wszelkie próby popularyzowania w środkach masowego przekazu […] należy sygnalizować kierownictwu GUKPPiW” (Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk) (cyt. za: T. Strzyżewski, Wielka księga cenzury PRL w dokumentach, Warszawa 2015, s.139). W 1981 roku, po tym, jak został rektorem Politechniki Wrocławskiej, Tadeusza Zipsera internowano i umieszczono w więzieniu przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. Później, w latach 90. Należał do Rady dla Spraw Nauki, gdzie kierował zespołem zajmującym się studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Wrocławia.

Pierwsze projekty oraz struktura trójkątno-łańcuchowa

Jedną z pierwszych prac architektonicznych Tadeusza Zipsera był projekt modernizacji ZOO we Wrocławiu z lat 1956-1957. Zaproponował wtedy kilka nowatorskich rozwiązań, takich jak wybiegi „pierścieniowe” czy korytarze podziemne służące obserwacji zwierząt. Następnie stał się współautorem koncepcji wielu innych ogrodów zoologicznych w Polsce, m.in. w Gdańsku-Oliwie, Opolu czy Łodzi.  Od lat 50. zajmował się przede wszystkim problemami struktury przestrzennej miasta, głównie komunikacji. To właśnie wtedy Tadeusz Zipser opracował schemat układu aglomeracji miejskiej, znany jako struktura trójkątno-łańcuchowa. Jak można przeczytać w Zygzakiem przez symbole, czyli samouczek drwala znaleziony na Saharze „opiera się ona na naturalnej sieci połączeń między sąsiadującymi ze sobą ośrodkami, która zazwyczaj składa się z pól w kształcie trójkąta. Na sieci tej zostaje rozpięta tkanka miejska w formie załamanych pasów mieszkalnych, które nie zakłócą naturalnych szlaków dalekobieżnej komunikacji i same nie są narażone na uciążliwości obcego tranzytu” (cyt. za: T. Zipser, Zygzakiem przez symbole, czyli samouczek drwala znaleziony na Saharze, Wrocław 2014, s. 282). 

Architektura sakralna

Głównym przedmiotem zainteresowania Tadeusza Zipsera od lat 60. była architektura sakralna. Jak sam pisze w książce Zygzakiem przez symbole, czyli samouczek drwala znaleziony na Saharze architektura sakralna zachwyciła go po raz pierwszy, gdy był absolwentem ósmej klasy szkoły podstawowej: „Musiało to być około połowy września 1945 roku. Staliśmy – moja matka, mój brat i ja – na tarasie widokowym przed frontem kościoła Matki Boskiej Ostrobramskiej na Górnym Łyczakowie we Lwowie. […] Taras widokowy zresztą – opatrzony symetrycznymi schodami, oparty na modernistycznej, ale nawiązującej do stylu romańskiego wyniosłej fasadzie – był świadomie skonstruowany po to, aby ofiarować tę niemal mistyczną perspektywę. […] Tak więc wtedy, na tarasie widokowym lwowskiej świątyni, stało się coś, co nazywałbym jakimś pierwszym odciśnięciem, czymś, co po angielsku określa się w psychologii terminem imprinting, a po niemiecku Prägung. […] I od tej chwili – może do dziś – tym, co automatycznie wyskakuje w wyobraźni na hasło architektura, jest właśnie ta oddalona, przecięta wpół świątynia i cień kopuła świątyni lwowskich dominikanów, ale zawsze przytulona do swojego malowniczego tła” (cyt. za: T. Zipser, Zygzakiem przez symbole, czyli samouczek drwala znaleziony na Saharze, Wrocław 2014, s. 5 i 9).  Tadeusz Zipser jest głównym twórcą m.in. kościołów Ducha Świętego na Tarnogaju we Wrocławiu i Opatrzności Bożej na Nowym Dworze. 

Zdjęcie główne: Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu, żródło: www.pl.wikipedia.org/wiki/Plik:SwDuch_Wroclaw.jpg

Wybrane realizacje:

kościół św. Ducha we Wrocławiu (z Waldemarem Wawrzyniakiem i Jerzym Wojnarowiczem), 1972-1983

– kościół św. Józefa w Świeradowie-Zdroju (z Waldemarem Wawrzyniakiem), 1974-1979 

– rekonstrukcja wieży kościoła św. Elżbiety Węgierskiej we Wrocławiu (z Maciejem Dobrowolskim), 1978-1980 – współczesny hełm o ażurowych formach.

Źródła:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Zipser [21.12.2018 r.]

http://sztuka-architektury.pl/article/7958/tadeusz-maria-zipser-1986 [21.12.2018 r.]

T. Zipser, Zygzakiem przez symbole, czyli samouczek drwala znaleziony na Saharze, Wrocław 2014,

T. Strzyżewski, Wielka księga cenzury PRL w dokumentach, Warszawa 2015.