Bohdan Lachert (ur. 13 czerwca 1900, zm. 8 stycznia 1987) – wybitny polski architekt, który swoją pracę zawodową rozpoczął w latach 20.  od razu po studiach na Politechnice Warszawskiej, modernista czerpiący z nurtu stworzonego przez Le Corbusiera oraz twórca, który odnalazł się w powojennej Polsce. Nagrodę Honorową SARP otrzymał w 1984 r. za „długoletnią, nieprzerwaną aktywność twórczą ukoronowaną powstaniem kilkudziesięciu dzieł […] odznaczającymi się wybitnymi wartościami przestrzennymi”.

Inspiracje ideami Le Corbusiera

Bohdan Lachert przyszedł na świat w Moskwie w bogatej rodzinie – jego ojciec był zarządcą koncernu przemysłowego. Do Warszawy przenieśli się w 1918 roku. Lachert rozpoczął studia w 1920 roku, a rok później poznał Józefa Szanajcę, z którym stworzył jeden z najbardziej znanych polskich duetów twórców architektury. Już w roku zakończenia studiów – w 1926 – obaj założyli autorską pracownię i rozpoczęli wiele współprac z czołowymi architektami polskiej awangardy. Byli wśród nich m.in. Lech Niemojewski czy Helena i Szymon Syrkusowie. Właśnie w tym czasie Lachert bardzo mocno czerpał z idei Le Corbusiera – głównej postaci nurtu architektury skupiającej się na ludzkich potrzebach, wrażliwości oraz podejmującej tematy zmian zachodzących w społeczeństwie lat 20. XX wieku. To właśnie francuski architekt zrzeszał wokół siebie twórców, których pomysły stały się podstawą architektury na całe stulecie. Lachert wraz ze Szanajcą zakładają polską grupę artystyczną „Praesens”, która zainspirowana tym nurtem, ma realizować idee takie jak radykalny funkcjonalizm i wprowadzenie nowych materiałów do architektury (przede wszystkim szkła i żelbetowych konstrukcji). Było to jednak coś więcej niż tylko wprowadzanie zmian do architektury – młodzi twórcy podejmowali także temat rozwiązania kryzysu mieszkaniowego czy standaryzacji i uprzemysłowienia architektury. Z okresu międzywojnia pochodzi jeden z najbardziej eksperymentalnych budynków, zainspirowany Le Corbusierem dom własny Lacherta. Jest to szeregowy dom modułowy z pianobetonu (wtedy całkiem nowego materiału), w którym możemy też odnaleźć odniesienia do pięciu zasad opracowanych przez Le Corbusiera: konstrukcja na słupach, wolny plan, wolna elewacja, poziome pasy okien, taras na płaskim dachu.

Współpraca z Szanajcą

Lachert wraz z Szanajcą zrealizowali kilka projektów w Warszawie, m.in. dom wielorodzinny Zbigniewa Wasiutyńskiego przy Okolskiej, galeriowce przy ul. Francuskiej 12 i Berezyńskiej 28. Łączyło ich porozumienie zawodowe, które realizowali na wielu płaszczyznach: wspólnie publikowali na łamach „Praesensu”, czuwali nad budowami, brali udział w konkursach i zdobywali nagrody (np. Grand Prix za projekt Pawilonu Polskiego w Paryżu w 1937 roku). Ich współpracę zakończyła śmierć Szanajcy w 1939 roku.

Po II wojnie światowej

Po II wojnie światowej Bohdan Lachert dalej pracował jako wykładowca na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Został także pracownikiem Biura Odbudowy Stolicy, gdzie zajmował się realizacją nowego osiedla mieszkaniowego Muranów na miejscu warszawskiego getta. Projekt zakładał stworzenie różnych od jedno- aż po ośmiokondygnacyjnych budynków, które stałyby daleko od ruchu drogowego. Osiedle podzielono na cztery kolonie – w ich centrum znajdowały się obiekty publiczne. Co ciekawe, domy ze względu na zróżnicowanie terenu (tarasy usypane z gruzu) posadowiono na różnych wysokościach. Jednym z istotnych elementów osiedla był rdzawo-krwawy kolor gruzobetonu, z którego wzniesiono nietynkowane bloki. Miał on za zadanie, poprzez kontrast z jasną barwą detali, przypominać o pomordowanych w tym miejscu Żydach. Niestety, na ostatnią koncepcję nie zgodziła się władza i budynki zostały otynkowane oraz dodano do nich m.in. socrealistyczne boniowania na parterach. I właśnie ze względu na ówczesną politykę życie zawodowe Lacherta skupiło się jednak na pracy wykładowcy – został profesorem, a w latach 1949-52, w okresie apogeum socrealizmu, był dziekanem Wydziału Architektury. Za najważniejszą realizację Lacherta po II wojnie światowej uważany jest gmach PKO przy ul. Marszałkowskiej wzniesiony w 1947 roku. W latach 60. XX w. zaprojektował jeszcze mieszkalny galeriowiec przy ulicy Nadwiślańskiej w Kazimierzu Dolnym, który był kwintesencją postulatów modernistycznych. W ostatnich latach życia poświęcił się pracom teoretyczno-filozoficznym z zakresu projektowania architektonicznego i urbanistyki.

Zdjęcie główne: Wolska (zachodnia) część Muranowa od strony al. gen. Karola Świerczewskiego. Widok z lotu ptaka, fot. Zbyszko Siemaszko, zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego

 

Wybrane realizacje:

Dom własny w Warszawie przy ul. Katowickiej (Saska Kępa), 1928–1929

Budynek mieszkalny wielorodzinny, ul. Francuska 12 (1934, z Józefem Szanajcą, 2010 nadbudowany za zgodą Konserwatora Zabytków)

Kamienica braci Ordowskich, ul. Berezyńska 28 (1936)

Gmach PKO w Warszawie, 1948

Osiedle Muranów Południowy w Warszawie wraz z kinem Muranów, 1948−1956

 

Źródła:

Czyżewski A., Honorowa Nagroda SARP 1966-2006, Zarząd Główny Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP, Warszawa 2006;

Anna Cymer, „Architektura w Polsce 1945-1989”, Centrum Architektury, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2018.

https://culture.pl/pl/tworca/bohdan-lachert [dostęp: 6.12.2018 r.]