Halina Skibniewska (urodzona 10 stycznia 1921 roku w Warszawie, zmarła 20 kwietnia 2011 roku także w Warszawie) – jedna z najsłynniejszych polskich architektek, znana przede wszystkim z realizacji warszawskiego osiedla Sady Żoliborskie. Honorową Nagrodę SARP otrzymała w 1978 roku za całokształt swojego dorobku ze szczególnym uwzględnieniem kształtowania środowiska mieszkalnego.

Asystentka Romualda Gutta

Halina Skibniewska ukończyła studia na Politechnice Warszawskiej w 1948 roku. Wcześniej, w czasie wojny uczestniczyła w działaniach podziemia, m.in. była członkiem AK, łączniczką Rady Pomocy Żydom „Żegota”, brała udział także w Powstaniu Warszawskim. To właśnie na początku II wojny światowej Skibniewska poznała architektów i socjologów, dzięki którym zaznajomiła się z pracą architekta. Potem, już w czasie studiów, w 1946 roku, zaczęła współpracować z Romualdem Guttem, późniejszym pierwszym laureatem Honorowej Nagrody SARP. Była jego asystentką i wykonywała w tym czasie projekty i realizację Sal Redutowych i Teatru Narodowego w Warszawie. Następnie, od roku 1957, pracowała w Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Zaprojektowała tam swoje najlepsze prace, czyli osiedla Sady oraz Szwoleżerów, a oprócz nich m.in. plan przestrzenny zespołu osiedli Winogrady w Poznaniu.

Sady Żoliborskie

Pierwsze samodzielne dzieło Haliny Skibniewskiej i od razu w wielkiej skali. Powstałe w latach 1953-1972 osiedle jest uważane za jeden z najlepszych zespołów mieszkalnych wybudowanych w powojennej Polsce. Architektka swoje prace projektowe poprzedziła starannymi badaniami nad zróżnicowaniem potrzeb rodzin, tak aby dopasować osiedle i mieszkania do każdego użytkownika. Sady Żoliborskie to zielona wyspa zlokalizowana w północno-zachodniej części Żoliborza, która powstała na miejscu dawnych sadów owocowych (stąd też nazwa osiedla). Co ciekawe, dość kameralna skala Sadów ma swoje źródło we współpracy Skibniewskiej z Guttem, który uczył swoich adeptów szacunku dla krajobrazu, posługiwania się prostymi formami, ale przede wszystkim społecznej odpowiedzialności architekta za kreowanie przyjaznego środowiska. W osiedlu zostały zaprojektowane dość różnorodne mieszkania z myślą o rodzinach z dziećmi, osobach starszych, a także niepełnosprawnych. Sady składają się z pięcio- i trójkondygnacyjnych budynków, w których znajduje się łącznie 837 mieszkań. Jednym z elementów budowli – usytuowanym w narożach budynków pionowymi płaszczyznami – tak jak często u Gutta, jest cegła.

Z myślą o innych

Halina Skibniewska projektowała mieszkania przede wszystkim z myślą o wygodzie ich mieszkańców. Według niej mieszkanie powinno być elastyczne i zmieniać swój układ w zależności od przebiegających w czasie procesów, np. ważnym elementem projektów powinna być możliwość powiększenia kuchni, gdy pojawia się małe dziecko i rodzice potrzebują więcej przestrzeni do posiłków. Wszystkie elementy wzorowego mieszkania architektka starała się ująć w modelu tzw. mieszkania rozwojowego. Miało ono przypominać tradycyjny dom na wsi, w którym żyło wiele pokoleń, a każdy posiadał swój oddzielny pokój, chociażby o skromnym rozmiarze. Ważne w takim mieszkaniu było m.in. również światło dzienne oraz dostęp do dalekich widoków z okien. Skibniewska też jako jedna z pierwszych architektów w PRL zaczęła badać problemy osób niepełnosprawnych w architekturze.

Na zachód od Żelaznej Kurtyny

W okresie projektowania Sadów Żoliborskich na zachód od Żelaznej Kurtyny rozkwit przeżywał nurt nowoczesny, który postrzegany był przez krytyków jako promujący idee konsumeryzmu oraz wygodę posiadania. Ważnym wydarzeniem było wówczas EXPO`58 w Brukseli, gdzie pokazano całkiem nowy wizerunek modernizmu – pawilony zbudowane z hiperboli, lekkich konstrukcji, odważnie skomponowanych fasad i brył (zazwyczaj z mocnymi kontrastami kolorów i odniesieniem się do form organicznych). Echa tych wydarzeń – i estetyki – możemy odnaleźć także w realizacjach Skibniewskiej, które są bardzo bliskie mniej efektownym za to głęboko humanistycznym poszukiwaniom w europejskiej architekturze. Architektka była z nimi dobrze zaznajomiona dzięki pracy w charakterze korespondentki redakcji francuskiego „L`Architecture d`Aujourd`hui” – jednego z najważniejszych czasopism architektonicznych.

Zdjęcie główne: Osiedle Sady Żoliborskie; fot. Grażyna Rutowska/NAC

 

Wybrane realizacje:

1961 – osiedle Sady Żoliborskie w Warszawie,

1971 – szkoła na Sadybie w Warszawie,

1974 – osiedle Szwoleżerów w Warszawie,

plan szczegółowy osiedli winogradzkich w Poznaniu

 

Źródła:

Marta A. Urbańska, „Halina Skibniewska. Architektura, społeczeństwo, władza?” [w:] „Architektki”, Kraków 2016, s. 95-117;

Tomasz Fudala, „Mieszkanie z instrukcją obsługi. Osiedle Sady Żoliborskie Haliny Skibniewskiej” [w:] „Mister Warszawy. Architektura mieszkaniowa lat 60. XX wieku”, Warszawa 2012, s.35-55;

Czyżewski A., Honorowa Nagroda SARP 1966-2006, Zarząd Główny Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP, Warszawa 2006.