Zbigniew Ihnatowicz swoją twórczością wpisuje się w kanon najwybitniejszych przedstawicieli polskiego modernizmu.

Mistrzowie i uczniowie

Urodzony w 1906 roku, po skończeniu studiów na Politechnice Warszawskiej, do 1934 pracował w pracowni Kazimierza Skórewicza i Juliusza Żórawskiego. Ów duch modernizmu pozostanie widoczny w projektach Ihnatowicza, kiedy rozpocznie już swoją działalność twórczą.

Okres II wojny światowej Ihnatowicz spędził jako jeniec w obozie w Murnau, jednak pobyt ten zaowocował znajomością z Jerzym Sołtanem i Jerzym Romańskim – przyszłymi współpracownikami. Już w trakcie pobytu w Murnau rozpoczął współpracę z Sołtanem, biorąc udział w konkursach architektonicznych dla jeńców – w tym w międzynarodowym konkursie na domy mieszkalne. Był również uczestnikiem obozowego Koła Architektów, utworzonego w 1941. Uwolniony, rozpoczął pracę we Frankfurcie, a następnie w Paryżu, gdzie dzięki Sołtanowi, pracującemu pod skrzydłami Le Corbusiera został zatrudniony w pracowni Pierre’a Jeannereta, rodzonego brata Le Corbusiera, również architekta. Zakończywszy swój krótkotrwały pobyt we Francji, wrócił do Warszawy w 1946 roku i podjął pracę projektanta w Głównym Urzędzie Planowania Przestrzennego oraz w Centralnym Biurze Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego jako główny architekt.

Rok 1954: przełom

Rok 1954 stał się przełomem dla architekta, gdyż wtedy Ihnatowicz wraz z Sołtanem wygrali (w zespole z Franciszkiem Strynkiewiczem i Wojciechem Fangorem) pierwszą nagrodę w konkursie na projekt Zespołu Sportowego „Warszawianka”. Warto dodać, iż rok wcześniej duet wygrał konkurs na Stadion Dziesięciolecia, jednak ze względu na narzucane odgórnie, upolitycznione zmiany w projekcie zgodnie z promowanym socrealizmem, architekci zrezygnowali z pracy nad obiektem. „Warszawiankę” charakteryzowała tarasowa zabudowa terenu, ściśle wynikająca z jego ukształtowania, otwierająca widok na Wisłę. Funkcje obiektu zostały umiejscowione w nawiązaniu do istniejącego krajobrazu, a dodatkowym „budulcem”, prócz betonu, stał się naturalny kontekst – ziemia i zieleń. Ihnatowicz z Sołtanem podkreślali relację architektury z pejzażem, w rzeźbiarski sposób kreując formę. 1954 to również rok, w którym z inicjatywy Mariana Wnuka, a w konsekwencji wygranego konkursu, zostały powołane Zakłady Artystyczno-Badawcze (ZAB) przy warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Metoda integracyjna: awangarda i współdziałanie

Wnuk mianował Sołtana i Ihnatowicza kierownikami pracowni ZAB, które w szybkim czasie zyskały renomę niezależnej platformy hołdującej modernistycznym wartościom. Pracownia była awangardowa zarówno pod względem projektów jak i metod pracy. Zainspirowani Walterem Gropiusem i teorią Formy Otwartej Oskara Hansena, Ihnatowicz z Sołtanem wraz ze studentami pracowali w oparciu o „metodę integracyjną” polegającą na pracy zespołowej, otwartej dyskusji i odrzuceniu sztywnego podziału zadań. Dodatkowo, architekci zachęcali studentów do łączenia dyscyplin i współdziałania z innymi technikami – malarstwem, rzeźbą, grafiką czy wzornictwem. Stąd realizacje Zakładów to nie tylko obiekty architektoniczne, takie jak Ambasada Polska w Pekinie, lecz także kompleksowo opracowane w najdrobniejszym szczególe wnętrze dworca kolejowego Warszawa Śródmieście, pawilony na międzynarodowe wystawy czy aparat fotograficzny „Druh”. Zakłady działały do 1977 roku.

Architekt, wykładowca, urbanista

Ihnatowicz, poza działalnością w Zakładach Artystyczno-Badawczych na ASP wykładał także na Politechnice Białostockiej. W 1962 roku został docentem na Akademii, a 11 lat później, w 1973 – profesorem. Ihnatowicz wykładał także poza granicami Polski jako profesor wizytujący na Uniwersytecie Laval w Quebecu. Poza działalnością akademicką na Politechnice, w ZAB i twórczą pracą z Sołtanem, Ihnatowicz podjął współpracę z Jerzym Romańskim w dziedzinie urbanistyki oraz architektury. Zaowocowała ona między innymi niezrealizowanymi koncepcjami zagospodarowania warszawskich dzielnic „Młociny” i „Ochota” (1947). Z Romańskim wzięli również udział w kilku konkursach, w tym w konkursie na Centralny Dom Towarowy.

CDT

Ich projekt zdobył pierwszą nagrodę i został zrealizowany w 1951 roku, choć prace nie przebiegały bezproblemowo. Wprowadzenie socrealizmu w 1949 utrudniało architektom realizację projektu. Spektakularna nowoczesność (posiadał jeden z pierwszych parkingów podziemnych oraz urządzenia przeciwsłoneczne), funkcjonalizm i wyjątkowa forma spowodowały, iż spotkał się on z ogromną krytyką. Ihnatowicz był zmuszony do złożenia samokrytyki, w której określał budynek jako „corbusierowski” i „niespójny”. Co ciekawe, właśnie te cechy zadecydowały o klasie budynku i późniejszym wpisaniu go do rejestru zabytków (bryła od strony Al. Jerozolimskich).

Wybrane realizacje:

  1. Centralny Dom Towarowy w Warszawie (1948-52) – wraz z Jerzym Romańskim;
  2. Zespół Sportowy SKS „Warszawianka” w Warszawie (1954-62) – wraz z Jerzym Sołtanem, Lechem Tomaszewskim, Włodzimierzem Wittekiem, Wiktorem Gesslerem  i innymi – wyróżnienie w nagrodzie PKOl „Wawrzyn Olimpijski 1969”
  3. zespół PDT „Dukat” w Olsztynie (1959-62) – wraz z J. Sołtanem, (współpraca: W. Gessler, Jerzy Brejowski, Wojciech Fangor, L. Tomaszewski, Viola Damięcka, Andrzej Pinno, Elżbieta Kossacz-Gesslerowa) – Nagroda II stopnia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych (1965)
  4. Bar „Wenecja” w Warszawie (1961) – wraz z Adolfem Janem Szczepińskim i J. Sołtanem, (współpraca: W. Gessler) – Nagroda KBUA II stopnia (1961)
  5. Baseny, kawiarnia, klub SKS „Warszawianka” w Warszawie (1962-72)

Źródła:

  1. Wikipedia, Zbigniew Ihnatowicz [online], [dostęp: 2 sierpnia 2018], dostępny w Internecie: <http://pl.wikipedia.org/wiki/Zbigniew_Ihnatowicz>
  2. culture.pl, Zbigniew Ihnatowicz [online], [dostęp: 2 sierpnia 2018], dostępny w Internecie: < https://culture.pl/pl/tworca/zbigniew-ihnatowicz>
  3. pamiecmiasta.pl, Zbigniew Ihnatowicz [online], [dostęp: 2 sierpnia 2018], dostępny w Internecie: < http://www.pamiecmiasta.pl/projektant/zbigniew_ihnatowicz,949>
  4. Praca zbiorowa pod red. Arch. Tadeusza Baruckiego, Fragmenty stuletniej historii 1899-1999. Relacje. Wspomnienia. Refleksje., Oddział Warszawski SARP, Warszawa 2000
  5. Praca zbiorowa pod red. Arch. Tadeusza Baruckiego, Fragmenty stuletniej historii 1899-1999. Ludzie. Fakty. Wydarzenia., Oddział Warszawski SARP, Warszawa 2000
  6. Baraniewski Waldemar, Kiedyś CDT, Supersam… Gorsze wyparło lepsze?, rozmowę przepr. Tomasz Urzykowski, „Gazeta Wyborcza”, 2014
  7. Czyżewski A., Honorowa Nagroda SARP 1966-2006, Zarząd Główny Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP, Warszawa 2006