O ile dotychczasowi laureaci Honorowej Nagrody SARP byli powiązani z Warszawą, Władysław Czarnecki był pierwszym nagrodzonym architektem (uhonorowany w 1970 roku), którego losy zawodowe ściśle wiązały się z Poznaniem.

Urodzony w 1895 roku we Lwowie, rozpoczął na tamtejszym wydziale Architektury studia, które przerwała I wojna światowa. W 1923, po służbie wojskowej oraz zniewoleniu i wysłaniu na Syberię, wrócił do Lwowa by uzyskać dyplom architekta. Rozpoczął pracę we lwowskim biurze architektoniczno-inżynierskim Tries, gdzie poznał studentkę architektury, a swoją przyszłą żonę, Janinę Wiśniowską.

Małżeństwo w 1925 przeniosło się do Poznania, gdzie Czarnecki, po wygraniu konkursu rozpoczął pracę jako architekt miejski w Urzędzie Miasta.

Poznań – okres przedwojenny: architekt i urbanista

Czarnecki rozpoczął swoją aktywną działalność jako poznański architekt już w 1926, realizując Miejski Ośrodek Zdrowia. W tym samym roku powstały także restauracja Magnolia i zespół mieszkalny przy ul. Rolnej i Wspólnej. Kolejne lata zaowocowały powstaniem kolejnych budynków, a od 1931 Czarnecki objął stanowisko kierownika Wydziału Rozbudowy Miasta. Zafascynowany urbanistyką, stworzył jeden z pierwszych ogólnych planów rozbudowy Poznania, definiujący kierunki jego harmonijnego rozwoju, który dziś określić by można jako „zrównoważony”. Ambitny plan Czarneckiego zakładał unowocześniony system komunikacji, dzielnicowy podział społeczno-handlowy oraz nowatorski plan układu zieleni, nazwany klinowo – pierścieniowym, który do dzisiaj pozostaje fenomenem na skalę krajową. Na uwagę zasługuje dostrzeżenie i próba rozwiązanie problemu masowego wypoczynku mieszkańców miasta poprzez koncepcję stref rekreacyjnych czy sztucznych jezior. Realizację jego koncepcji przerwała II wojna światowa.

II Wojna światowa

Czarnecki od 1939 do 1941 walczył kolejno w szeregach Armii Poznań, później na Węgrzech i w Brygadzie Karpackiej. W 1944 dotarł do Szkocji, gdzie prowadził wykłady w Centrum Wyszkolenia Grup Technicznych Armii Polskiej. Do architektury powrócił w latach 1945-1946, jako wykładowca na Polish School of Architecture w Liverpoolu. W trakcie pobytu w Anglii, w uznaniu dla jego kompetencji otrzymał jako pierwszy Polak zaproszenie do członkostwa w Royal Insitute of British Architects.

Poznań – okres powojenny: dydaktyk i naukowiec

Po powrocie do Poznania w 1947 roku objął na trzy lata stanowisko naczelnika Wydziału Budownictwa i Architektury. W tym samym czasie, kontynuował rozpoczętą w Liverpoolu działalność akademicką, prowadząc wykłady na Wydziale Architektury Szkoły Inżynierskiej w Poznaniu. Była to działalność, której z roku na roku poświęcał się coraz intensywniej, by od 1953 zająć się tylko pracą naukowo-dydaktyczną. Jako profesor nadzwyczajny od 1956 do 1962  kierował Wyższym Studium Urbanistyki i Planowania Regionalnego.

Świadek przemian, twórczy obserwator

Czarnecki był architektem i urbanistą aktywnym w niezwykle burzliwych czasach. Następujące wówczas przemiany w projektowaniu odzwierciedlają także jego realizacje, których stylistyka jest odpowiednio zróżnicowana. Niektóre budynki zrealizowane w Poznaniu, takie jak restauracja Magnolia czy Dworzec Zachodni nawiązują do neoklasycyzmu, a nawet art deco. Projekty o innym charakterze, takie jak Osiedle Tramwajarzy na Jeżycach, czy Kolonia Mieszkaniowa są mniej monumentalne, a bardziej funkcjonalne, wzorowane na przykładach z Niemiec i Austrii. Z kolei kościół Dominikanów, zaprojektowany przez Czarneckiego w oparciu o plany Adolfa Szyszko-Bohusza to smukła i symetryczna forma o eklektycznym wyrazie.

Poza architektoniczną spuścizną, jego dorobek naukowy to między innymi 33 książki, z których na szczególną uwagę zasługuje sześciotomowe dzieło „Planowanie przestrzenne miast i osiedli”, będące podsumowaniem jego dorobku teoretyczno-praktycznego, podkreślające wagę zieleni w mieście i funkcjonalności projektowanej przestrzeni. Czarnecki napisał również trzytomowe „Wspomnienia Architekta”, których wydanie zostało wznowione w 2015 roku. We wnikliwy sposób opisuje tam swoje przeżycia i dokonania, zarówno te architektoniczne jak i osobiste, związane z emigracją i wojną.

Wybrane realizacje:

  1. Ośrodek zdrowia wraz z łaźnią, ul. Słowackiego w Poznaniu (1925);
  2. Restauracja Magnolia, ul. Głogowska w Poznaniu (1926);
  3. Osiedle dla tramwajarzy na Jeżycach w Poznaniu (1927);
  4. Sierociniec przy ul. Szamarzewskiego w Poznaniu – obecnie szpital – Wielkopolskie Centrum Chorób Płuc i Gruźlicy (1927);
  5. Dom mieszkalny dla pracowników Banku Komunalnego, ul. Jarochowskiego róg Niegolewskich w Poznaniu (1928);
  6. Osiedle Jana Ostroroga w Poznaniu (1929);
  7. Dworzec Zachodni w ramach dworca kolejowego Poznań Główny (1929);
  8. Dom Żołnierza przy ul. Ratajczaka w Poznaniu (1937) i jego odbudowa (1949);
  9. Odbudowa Starego Miasta w Poznaniu po zniszczeniach wojennych;
  10. Kościół Dominikanów (1947-62);
  11. Wojewódzka Przychodnia Specjalistyczna, ul. Słowackiego w Poznaniu (1948)
  12. Gmach Komitetu Wojewódzkiego PZPR, ul. Święty Marcin w Poznaniu – obecnie Collegium Historicum (1949-50)
  13. Odbudowa Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu (1950).

Źródła:

  1. Wikipedia, Władysław Czarnecki (architekt) [online], [dostęp: 2 sierpnia 2018], dostępny w Internecie: < https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Czarnecki_(architekt)>
  2. Stachowiak Marcin, Architekt, który zbudował Poznań [online], [dostęp: 2 sierpnia 2018], dostępny w Internecie: <http://kultura.poznan.pl/mim/kultura/news/historia,c,8/architekt-ktory-zbudowal-poznan,60788.html>
  3. inmemoriam.architektsarp.pl, Władysław Czarnecki [online], [dostęp: 2 sierpnia 2018], dostępny w Internecie: <http://www.inmemoriam.architektsarp.pl/pokaz/wladyslaw_czarnecki,4451>
  4. Chmielowski J.M., Teoria i praktyka planowania przestrzennego: Urbanistyka Europy, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2016
  5. Czarnecki W., Planowanie miast i osiedli, t. 1, PWN, Warszawa 1965
  6. Czyżewski A., Honorowa Nagroda SARP 1966-2006, Zarząd Główny Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP, Warszawa 2006