Taki przydomek nosił słynny warszawski zespół architektoniczny, w którego skład wchodzili Wacław Kłyszewski (1910-2000), Jerzy Mokrzyński (1909-1997) i Eugeniusz Wierzbicki (1909-1991).  Po wojnie na drzwiach ich pracowni pojawił się rysunek Aleksandry Wejchert ukazujący trzy tygrysy rozprawiające się z rywalami. Byli bezkonkurencyjni, wygrywali wszystkie najważniejsze konkursy architektoniczne.

Początki współpracy

Poznali się podczas studiów na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej i od razu po ich zakończeniu, w 1936 roku, utworzyli wspólną pracownię, której siedziba znajdowała się przy ul. Podchorążych 101. Specjalizowali się w projektowaniu budynków użyteczności publicznej. Wygrali m.in. konkurs na przebudowę gmachu PKO w Warszawie, gmach Wolnej Wszechnicy w Łodzi i gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Poznaniu.

Lata powojenne

II wojna światowa rozdzieliła ich losy i spotkali się ponownie w Biurze Odbudowy Stolicy, w latach 1945-1949 pracowali także jako asystenci w Zakładzie Projektowania Budynków Użyteczności Publicznej na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem Bohdana Pniewskiego. Wspólnie brali udział w licznych konkursach, zdobywając wyróżnienia i nagrody. W 1946 otrzymali I i II nagrodę za projekt gmachu PKO w Warszawie oraz II i IV za projekt centralnego dworca kolejowego w Warszawie. Jednym z najważniejszych wykonanych wówczas projektów konkursowych, który został zrealizowany, jest Dom Partii (później siedziba KC PZPR) w Warszawie.

Gmach KC PZPR

W 1947 roku, spośród prac nadesłanych przez 10 zaproszonych do udziału w konkursie zespołów architektonicznych wyłoniono projekt „Tygrysów” z konstrukcją Stanisława Hempla, jednego z najwybitniejszych inżynierów. Budowę rozpoczęto w 1948 roku, a budynek oddano do użytku 1 maja 1952 roku. Monumentalna bryła wpisuje się w przestrzeń pomiędzy Bankiem Gospodarstwa Krajowego a Muzeum Narodowym. Obiekt został zaprojektowany na planie zbliżonym do kwadratu, wokół wewnętrznego dziedzińca z symetrycznie umieszczonymi prześwitami. Bryła została usytuowana na wzniesieniu i cofnięta względem pierzei i poprzedzona schodami z tarasami. Zaprojektowany jeszcze przed wprowadzeniem doktryny realizmu socjalistycznego budynek decydenci starali się „nagiąć” do wymogów stylu. Bezskutecznie – obiekt wyróżnia się prostymi, wyrazistymi podziałami, które nawiązują do przedwojennego modernizmu.

 „Mister Warszawy”

Kolejnym sukcesem „Tygrysów” był projekt domu mieszkalnego przy ul. Kredytowej 8 w Warszawie, który jako pierwszy otrzymał nagrodę w konkursie na najlepszy dom mieszkalny, zorganizowanym przez „Życie Warszawy” w 15 rocznicę utworzenia czasopisma. Został wyróżniony za prostą bryłę, nowoczesną formę i dobre rozplanowanie mieszkań. Projektanci wykorzystali szarą cegłę cementową, która później pojawiła się także w innych obiektach mieszkaniowych m.in. przy pl. Dąbrowskiego (1961) czy ul. Rakowieckiej (1962).

Kielichy

Niewątpliwie jedną z bardziej znanych realizacji „Tygrysów” był budynek dworca kolejowego w Katowicach. W 1959 roku ogłoszono zamknięty konkurs, do którego zaproszono siedem zespołów architektonicznych. Jury wybrało projekt Kłyszewskiego, Mokrzyńskiego i Wierzbickiego, który w ocenie sądu konkursowego wybitnie wyróżniał się spośród innych nadesłanych prac. Budynek oddano do użytku dopiero w 1972 roku, ale jako flagowy element przebudowy Katowic. Doceniano dobre rozwiązania funkcjonalne i prostą formę, a jego elementem charakterystycznym była żelbetowa konstrukcja kielichów utworzonych przez paraboloidy hiperboliczne zaprojektowane przez konstruktora Wacława Zalewskiego. Dworzec pomimo licznych protestów wyburzono w 2011 roku i na jego miejscu wzniesiono nowy obiekt z galerią handlową.

„Tygrysy” to jeden z najbardziej twórczych zespołów architektonicznych, który działał w latach 1936-1976. Jak wylicza Tadeusz Barucki w publikacji monograficznej poświęconej twórczości Wacława Kłyszewskiego, Jerzego Mokrzyńskiego i Eugeniusza Wierzbickiego, architekci wspólnie wzięli udział w 55 konkursach architektonicznych, w których otrzymali kolejno 18 pierwszych nagród, 3 drugie, 2 trzecie i 5 czwartych oraz wyróżnień. Zaprojektowali liczne budynki użyteczności publicznej, architekturę mieszkaniową, obiekty rekreacyjne, a także przygotowywali koncepcje urbanistyczne.

Wybrane realizacje:

Dom jednorodzinny na Służewcu, 1939

Dom Partii w Warszawie, 1947-1951

Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Warszawie, 1954

Ośrodek „Orbis” w Łebie, 1957

Budynek mieszkalny przy ul. Kredytowej 8 w Warszawie, 1959

Dworzec kolejowy w Katowicach, 1959-1972

Muzeum Sztuki Współczesnej w Skopje, 1966-1970

hotel „Iwa” połączony z muzeum w Białowieży (1969)

Filharmonia w Rzeszowie, 1974

Muzeum Przyrodnicze Tatrzańskiego Parku Narodowego w Zakopanem, 1980

Źródła:

  1. Barucki Tadeusz, „Tygrysy” Wacław Kłyszewski, Jerzy Mokrzyński, Eugeniusz Wierzbicki, Warszawa 2014.
  2. Cymer Anna, Architektura w Polsce 1945-1989, Warszawa 2018 [w przygotowaniu].
  3. Gzowska Alicja, Szesnaście żelbetowych kwiatów. Dworzec kolejowy w Katowicach, Katowice 2012.
  4. Klein Lidia, „Warszawskie Tygrysy” – Wacław Kłyszewski, Jerzy Mokrzyński i Eugeniusz Wierzbicki, https://culture.pl/pl/tworca/warszawskie-tygrysy-waclaw-klyszewski-jerzy-mokrzynski-i-eugeniusz-wierzbicki [dostęp: 08.08.2018].
  5. „Stolica”, 1959, nr 47, s. 2-6.

Fotografie: NAC